Κεφ. 36 ΑΘΗΝΑ: Προς τον 21ο αιώνα

Από τον Ανδρέα στον Κώστα Σημίτη

Αν και χτυπημένος από τον γεροντοέρωτα για την Δήμητρα Λιάνη και με επιβαρυμένη την υγεία του, ο Ανδρέας Παπανδρέου δεν δυσκολεύτηκε να πάρει τις εκλογές του 1993: Το ΠΑΣΟΚ κέρδισε το 46,9% των ψήφων (170 βουλευτές) και η ΝΔ έπεσε στο 39,3% (111 βουλευτές). Η ΠΟΛ.ΑΝ του Αντώνη Σαμαρά βγήκε τρίτο κόμμα, με 4,9% (10 βουλευτές), και το ΚΚΕ τέταρτο με 4,5% (9 βουλευτές). Ο Συνασπισμός δεν μπόρεσε να πιάσει το απαιτούμενο 3% και να εκπροσωπηθεί. Οι οικολόγοι είχαν διαλυθεί από καιρό και η ΔΗΑΝΑ δεν μετείχε. Ο αρχηγός της, Κωστής Στεφανόπουλος, πήρε την δική του ρεβάνς από τον Μητσοτάκη, καθώς έμελλε να εκλεγεί πρόεδρος της Δημοκρατίας529, όταν έληξε η θητεία του Κ. Καραμανλή.

Προτεραιότητα της νέας κυβέρνησης ήταν να δώσει διέξοδο στο ζήτημα, για το οποίο προκλήθηκαν οι εκλογές: Ήταν 16 Φλεβάρη του 1994, όταν επέβαλε εμπάργκο κι έκλεισε τα σύνορα με την ΠΓΔΜ. Ο στραγγαλισμός φάνηκε αναπόφευκτος, καθώς ήδη (από το 1992) λειτουργούσε το εμπάργκο του ΟΗΕ στη «Νέα Γιουγκοσλαβία», έχοντας κλείσει και τα βόρεια σύνορα του κρατιδίου.

Ενάμισι χρόνο αργότερα, το μέτρο είχε αποδώσει: Νοέμβρη του 1995, Ελλάδα και Πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας κατάφεραν να συμφωνήσουν «σε όλα εκτός από το όνομα». Η σημαία του κράτους άλλαξε. Το εμπάργκο έπαψε να ισχύει. Μαζί του έπαψε να ισχύει και η όποια επιφύλαξη των ευρωπαϊκών κρατών στην αναγνώριση του κρατιδίου.

Στο εσωτερικό, η Δήμητρα Λιάνη παρουσιάστηκε ως η αχίλλεια πτέρνα του Παπανδρέου, καθώς, από την πρώτη στιγμή, ανέλαβε την διεύθυνση του ιδιαίτερου γραφείου του πρωθυπουργού κι έγινε στόχος «εχθρών και φίλων». Την κατηγόρησαν ότι εκμεταλλεύτηκε τον άρρωστο Ανδρέα και ουσιαστικά κυβερνούσε την Ελλάδα, έχοντας οργανώσει «αυλή» από αεροσυνοδούς, παλιές συναδέλφισσές της στην Ολυμπιακή Αεροπορία και μοντέλα. Και ότι χρησιμοποιούσε για δικό της όφελος αξιωματικούς της ΕΥΠ και της προσωπικής φρουράς του πρωθυπουργού. Η μεγαλύτερη, όμως, ενάντιά της επίθεση ξεκίνησε το καλοκαίρι του 1994, όταν η εφημερίδα «Αυριανή» την κατάγγειλε ότι υποχρέωσε τον Ανδρέα Παπανδρέου να ξοδέψει οκτακόσια εκατομμύρια δρχ. για να στεγάσει τον έρωτά τους σε μια βίλα στην Εκάλη. Ήταν μια πολυτελέστατη μονοκατοικία 532 τμ (με επέκταση άλλων 380 τμ) στην οδό Αγράμπελης 6. Το ζευγάρι την είχε αγοράσει από τους κληρονόμους Λουμίδη. Τόσα χρήματα ο Ανδρέας Παπανδρέου δεν διέθετε αλλά και το κόστος της βίλας ήταν αρκετά πιο μικρό. Στην δήλωσή του για το πόθεν έσχες του 1994, αναφερόταν ότι, για να αγοράσει την βίλα, δανείστηκε 155 εκατομμύρια530. Ο σάλος που ξεσηκώθηκε, έκανε τον δικηγόρο και βουλευτή του ΠΑΣΟΚ, Ευάγγελο Γιαννόπουλο, να αναφωνήσει (Γενάρης του 1995):

«Δεν θα μας ρίξει το κωλόσπιτο».

Δεν τους έριξε. Όμως, η κλονισμένη υγεία έστειλε τον Ανδρέα Παπανδρέου εσπευσμένα (20 Νοέμβρη του 1995) στο Ωνάσειο Καρδιοχειρουργικό Κέντρο με αρχή πνευμονίας. Εκεί τον βρήκε η νέα χρονιά (1996). Στις 15 Γενάρη, υποχρεώθηκε να υπογράψει την παραίτησή του από πρωθυπουργός, παραμένοντας πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ. Η παραίτηση συνοδεύτηκε από την δήλωση:

«Είναι προφανές ότι η δική μου αδυναμία αυτής της περιόδου δεν πρέπει να γίνει τροχοπέδη για την χώρα, την κυβέρνηση και το ΠΑΣΟΚ. Έβαλα και βάλαμε πάντα πάνω από όλα, τα συμφέροντα του τόπου και του λαού. Αυτό είναι και τώρα το καθήκον μας».

Η Δήμητρα Λιάνη λιποθύμησε, όταν έμαθε τα νέα. Ο Άκης Τσοχατζόπουλος ανέλαβε να τον αναπληρώσει προσωρινά, ως υπουργός Εσωτερικών. Προβλήθηκε υποψήφιος διάδοχός του, ως «προεδρικός». Αντίπαλοί του εμφανίστηκαν ο Γεράσιμος Αρσένης, ως μεταρρυθμιστής, κι ο Κώστας Σημίτης, ως εκσυγχρονιστής. Συμβολική υποψηφιότητα έβαλε και ο σεβάσμιος Γιάννης Χαραλαμπόπουλος.

Στην πρώτη ψηφοφορία, Άκης Τσοχατζόπουλος και Κώστας Σημίτης ισοψήφησαν (πήραν από 53 ψήφους). Στην δεύτερη, ανάμεσα στους δυο ισοψηφήσαντες, νικητής αναδείχτηκε ο Κώστας Σημίτης (86 ψήφοι, έναντι 75 του αντιπάλου του). Ήταν 18 Γενάρη του 1996 και η χώρα αποκτούσε τον πρωθυπουργό με την μακροβιότερη συνεχή παραμονή στην θέση αυτή.

Με τον Ανδρέα Παπανδρέου εκτός μάχης κι έχοντας μπροστά τους το 4ο συνέδριο του ΠΑΣΟΚ (είχε προγραμματιστεί για τις 27 Ιουνίου του 1996), οι «προεδρικοί» προσπάθησαν να προωθήσουν την ιδέα το κόμμα να έχει άλλον πρωθυπουργό και άλλον πρόεδρο, τον Τσοχατζόπουλο, ώστε να ελέγξουν τον Σημίτη. Ξέσπασε υπόγειος πόλεμος, με κάποιους να επικαλούνται το μοντέλο του γερμανικού Σοσιαλδημοκρατικού κόμματος, όπου άλλος ήταν ο πρωθυπουργός κι άλλος ο πρόεδρος, και τον Τσοχατζόπουλο να δηλώνει ότι δεν ήταν δυνατό ο Ανδρέας Παπανδρέου να αντικατασταθεί από ένα μόνο άτομο. Ο άρρωστος πρώην πρωθυπουργός πέθανε ξημερώματα, 23 Ιουνίου, τέσσερις μέρες πριν από την έναρξη του συνέδριου, στο οποίο η άγρια διαμάχη μεταξύ «προεδρικών» και «εκσυγχρονιστών» βγήκε στην επιφάνεια. Η ψηφοφορία είχε προσδιοριστεί για τις 30 Ιουνίου (του 1996). Μπροστά στην κατάσταση που διαμορφωνόταν, ο Κώστας Σημίτης ζήτησε «καθαρές λύσεις». Και δήλωσε ότι, σε περίπτωση που οι σύνεδροι δεν θα τον εξέλεγαν και πρόεδρο, θα υπέβαλλε την παραίτησή του από πρωθυπουργός: Εκλέχθηκε με 53,45%! Πήρε 2.732 ψήφους, έναντι 2.234 που έλαβε ο Τσοχατζόπουλος (27 άκυρα, 28 λευκά).

Το ΠΑΣΟΚ του Κώστα Σημίτης πήρε και τις εκλογές του Σεπτέμβρη του 1996 με 41,49 (162 βουλευτές) έναντι 38,12% της ΝΔ (108 βουλευτές), 5,61% του ΚΚΕ (11 βουλευτές), 5,12% του Συνασπισμού (10 βουλευτές) και 4,43 του ΔΗ.Κ.ΚΙ (Δημοκρατικού Κοινωνικού Κινήματος) που είχε ιδρύσει ο Δημήτρης Τσοβόλας (9 βουλευτές). Η ΠΟΛ.ΑΝ. του Αντώνη Σαμαρά εξαφανίστηκε.

Ο Άκης Τσοχατζόπουλος συμβιβάστηκε με το υπουργείο Εθνικής Άμυνας. Πολλά χρόνια αργότερα, θα αποδεικνυόταν μια από τις πιο βλαβερές επιλογές του νέου πρωθυπουργού531.

Τα Ίμια

Δεν είχε συμπληρώσει δυο βδομάδες πρωθυπουργός ο Κώστας Σημίτης, όταν του προέκυψε η κρίση των Ιμίων (30 - 31 Γενάρη του 1996). Πρόκειται για δυο βραχονησίδες, που οι Ιταλοί υποχρεώθηκαν να παραχωρήσουν στην Ελλάδα το 1947, ως εξαρτήματα της Δωδεκανήσου. Από 28 Δεκέμβρη του 1932, η Τουρκία είχε αποδεχτεί ότι οι βραχονησίδες του συμπλέγματος (τα) Ίμια ανήκαν στην Ιταλία και το νησάκι Κάτο στην Τουρκία (πρωτόκολλο καθορισμού ιταλοτουρκικών συνόρων, άρθρο 30). Αυτό σημαίνει ότι δεν είχε κάποιο λόγο παρέμβασης στην ελληνοϊταλική συνθήκη, με την οποία τα Δωδεκάνησα αποδόθηκαν στην Ελλάδα. Όμως, ο πλοίαρχος του τουρκικού φορτηγού «Φιγκέν Ακάτ» είχε τις δικές του απόψεις για τις διεθνείς συνθήκες: Ανήμερα Χριστούγεννα του 1995, το πλοίο του προσάραξε στα αβαθή της μικρής (ανατολικής) βραχονησίδας Ίμιο. Εξέπεμψε σήμα κινδύνου. Το λιμεναρχείο της Καλύμνου, στην οποία υπάγονται διοικητικά τα Ίμια, έστειλε ρυμουλκό να το αποκολλήσει. Ο πλοίαρχος αρνήθηκε βοήθεια. Υποστήριξε ότι βρισκόταν σε τουρκικά ύδατα, οπότε περίμενε να τον βοηθήσουν οι Τούρκοι. Το λιμεναρχείο ειδοποίησε το ελληνικό υπουργείο Εξωτερικών, το οποίο, με τη σειρά του, ειδοποίησε τους Τούρκους ότι, αν δεν επενέβαινε το ρυμουλκό, το τουρκικό φορτηγό κινδύνευε να βυθιστεί. Οι Τούρκοι απάντησαν ότι υπήρχε γενικότερο θέμα, άσχετο με το ποιος θα βοηθούσε το φορτηγό. Ήταν 28 του μήνα, όταν δυο ελληνικά ρυμουλκά αποκόλλησαν το τουρκικό πλοίο και το οδήγησαν στις τουρκικές ακτές. Το ίδιο εκείνο πρωινό, ένα τουρκικό μαχητικό αεροπλάνο συντρίφτηκε κοντά στη Μυτιλήνη, με τον πιλότο του να διασώζεται από Έλληνες. Την επόμενη μέρα (29 του μήνα), με διακοίνωσή τους, οι Τούρκοι ανέφεραν ότι τα Ίμια έχουν καταχωρηθεί στο κτηματολόγιο Μουγκλά του νομού Μπουντρούμ (Αλικαρνασσού) και ανήκουν στην Τουρκία. Η Ελλάδα την απέρριψε (9 Γενάρη του 1996).

Εννιά μέρες μετά την εκλογή Σημίτη ως πρωθυπουργού, ο δήμαρχος Καλύμνου αποφάσισε να δείξει τον πατριωτισμό του. Μαζί με τον αστυνομικό διευθυντή του νησιού, ένα παπά και δυο λαϊκούς, πήγε στα Ίμια (26 Γενάρη του 1996) και ύψωσε την ελληνική σημαία στη μικρή (ανατολική) βραχονησίδα. Στην Τουρκία, ξέσπασε σάλος. Την επόμενη μέρα (27 του μήνα), ελικόπτερο με δυο Τούρκους δημοσιογράφους προσγειώθηκε στο μικρό Ίμιο. Ο ένας τους κατέβασε την ελληνική κι ανέβασε την τουρκική σημαία και ο άλλος βιντεοσκόπησε την όλη παράσταση. Προβλήθηκε πανηγυρικά στην Τουρκία. Η ελληνική πολιτική εντολή στον πλοίαρχο του περιπολικού «Αντωνίου» ήταν να κατεβάσει την τουρκική σημαία και να αποχωρήσει. Οι άνδρες του, όμως, κατέβασαν την τουρκική σημαία και ύψωσαν, στην θέση της, την ελληνική (28 του μήνα). Το ίδιο βράδυ, βατραχάνθρωποι βγήκαν στο ανατολικό Ίμιο με σκοπό να φυλάξουν την ελληνική σημαία ως το πρωί και να αποχωρήσουν. Με νέα εντολή, παρέμειναν στην βραχονησίδα.

Δευτέρα, 29 Γενάρη, ο Κώστας Σημίτης διάβασε στην Βουλή τις προγραμματικές δηλώσεις του, ως πρωθυπουργός. Ανάμεσα σε άλλα, δήλωσε ότι η Ελλάδα θα αντιδρούσε άμεσα και δυναμικά σε οποιαδήποτε τουρκική πρόκληση. Την ίδια μέρα, η πρωθυπουργός της Τουρκίας, Τανσού Τσιλέρ, πρότεινε διαπραγματεύσεις για το καθεστώς των βραχονησίδων, ενώ τουρκικά πολεμικά σκάφη μπήκαν στα ελληνικά χωρικά ύδατα, πλησιάζοντας τα Ίμια. Η Ελλάδα έκανε διαβήματα στην Ευρωπαϊκή Ένωση και τις ΗΠΑ.

Τρίτη, 30 του μήνα, η Τανσού Τσιλέρ δήλωσε στην Βουλή της Τουρκίας ότι, την επόμενη μέρα (31 του μήνα), η ελληνική σημαία θα απομακρυνόταν από τα Ίμια. Τις ίδιες ώρες, ο Κώστας Σημίτης είχε τηλεφωνική επικοινωνία με τον πρόεδρο των ΗΠΑ, Μπιλ Κλίντον, ενώ η ελληνική κυβέρνηση δήλωσε ότι ήταν πρόθυμη να αποσύρει από τα Ίμια τους ναυτικούς, όχι, όμως, και τη σημαία. Ο υπουργός Εξωτερικών της Τουρκίας απάντησε ότι υπάρχουν και άλλα νησιά με αμφισβητούμενο νομικό καθεστώς και απέρριψε την ελληνική πρόταση.

Μαινόταν άγρια η καταιγίδα την νύχτα, 30 προς 31 Γενάρη του 1996. Ανεβασμένοι στη μικρή (ανατολική) βραχονησίδα οι Έλληνες βατραχάνθρωποι φρουρούσαν τη σημαία. Ανενόχλητοι οι Τούρκοι, στις 2 παρά 20', κατέλαβαν την δυτική (μεγάλη) βραχονησίδα. Στην Αθήνα, ο αρχηγός του Γενικού Επιτελείου Εθνικής Άμυνας, ναύαρχος Χρήστος Λυμπέρης, πρότεινε στον πρωθυπουργό να βομβαρδιστεί η δυτική βραχονησίδα ή να προσβληθεί από τον αέρα, με το πρώτο φως. Οι προτάσεις απορρίφθηκαν, καθώς θα οδηγούσαν σε ελληνοτουρκικό πόλεμο. Ο Σημίτης ζήτησε, μέσα στο επόμενο δίωρο, να σταλούν δυνάμεις για να συλλάβουν τους Τούρκους και να ανακαταλάβουν την βραχονησίδα. Ο Λυμπέρης απάντησε ότι δεν του ήταν δυνατό να πραγματοποιήσει την εντολή: Δεν διέθετε τις απαιτούμενες δυνάμεις!

Ελάχιστες ώρες αργότερα (4.30 ξημερώματα), ένα ελικόπτερο σηκώθηκε από την φρεγάτα «Ναβαρίνο» για να κατοπτεύσει τα Ίμια. Ανέφερε ότι στη μεγάλη (δυτική) βραχονησίδα υπήρχαν καμιά δεκαριά Τούρκοι με τη σημαία τους. Διατάχτηκε να επιστρέψει. Κατέπεσε, με τους τρεις άνδρες που το επάνδρωναν να βρίσκουν τραγικό θάνατο532.

Όλη τη νύχτα, τα τηλέφωνα στο τρίγωνο Αθήνα, Άγκυρα, Ουάσινγκτον είχαν πάρει φωτιά. Η Τανσού Τσιλέρ απολογήθηκε στον Μπιλ Κλίντον ότι οι δυο χώρες βρίσκονταν στα πρόθυρα του πολέμου «επειδή δυο Τούρκοι δημοσιογράφοι και Έλληνες βαρκάρηδες συνεπλάκησαν για μια βραχονησίδα, όπου κατοικούσε μια κατσίκα».

Με εντολή του Κλίντον, δραστηριοποιήθηκε ο αναπληρωτής υπουργός Εξωτερικών, Ρίτσαρντ Χόλμπρουκ (Richard Charles Albert Holbrooke). Πρωί, 31 του μήνα, επήλθε συμφωνία: Μέχρι το μεσημέρι, σημαίες και στρατιώτες, Έλληνες και Τούρκοι, είχαν αποχωρήσει από τα Ίμια. Ο Κώστας Σημίτης ευχαρίστησε δημόσια τους Αμερικανούς για την διαμεσολάβησή τους.

Οι προκλήσεις της πρώτης 4ετίας

Από την πρώτη στιγμή, η πρωθυπουργία Σημίτη απέβλεψε στην ένταξη της χώρας στην ΟΝΕ (Οικονομική Νομισματική Ένωση), κάτι που το 1996 φαινόταν ακατόρθωτο. Η προσπάθεια απέδωσε533 και η χώρα έγινε δεκτή στην ζώνη του ευρώ (19 Ιουνίου του 2000). Το νέο νόμισμα κυκλοφόρησε και στην Ελλάδα την πρωτοχρονιά του 2002. Όμως, η προσπάθεια αυτή καθώς και η εφαρμογή των μεταρρυθμίσεων στον αγροτικό τομέα (προέκυψαν από την παγκόσμια συμφωνία του 1994)534 έθιξαν τους αγρότες, οι οποίοι κινητοποιήθηκαν μαζικά και, στα τέλη του 1996, παρέλυσαν την χώρα για 58 μέρες. Η κυβέρνηση έκαμψε την αγροτική αντίδραση παραχωρώντας κάποιες ενισχύσεις που η ΚΑΠ (Κοινή Αγροτική Πολιτική) της Ε.Ε. επέτρεπε, ενώ τα ΜΑΤ ξεφούσκωσαν τα λάστιχα των τρακτέρ στον θεσσαλικό κάμπο.

Η δεύτερη μεγάλη αντίδραση που αντιμετώπισε η κυβέρνηση προέκυψε το 1998, με την εκπαιδευτική μεταρρύθμιση που επιχειρήθηκε από τον τότε υπουργό Παιδείας, Γεράσιμο Αρσένη: Κατάργησε την επετηρίδα στους διορισμούς εκπαιδευτικών, οι οποίοι, του λοιπού, θα προσλαμβάνονταν με διαγωνισμό μέσω του ΑΣΕΠ. Αντικατέστησε τον τρόπο εισαγωγής στην 3βάθμια εκπαίδευση με πανελλαδικές εξετάσεις σε 14 μαθήματα στις δυο τελευταίες τάξεις του λυκείου. Και, για πρώτη φορά, επέβαλε την αξιολόγηση των εκπαιδευτικών. Ταυτόχρονα, καθιέρωσε το ολοήμερο σχολείο και το Ελεύθερο Ανοιχτό Πανεπιστήμιο κι επέφερε κι άλλες αλλαγές. Όμως, καθηγητές, δάσκαλοι και μαθητές βγήκαν στους δρόμους με σύνθημα «Κάτσε καλά, Αρσένη» και προσπάθησαν να ματαιώσουν την εφαρμογή του νέου νόμου. Οι καταλήψεις σχολείων ξεπέρασαν κάθε προηγούμενο. Ο νόμος εφαρμόστηκε.

Ήταν καλοκαίρι του 1999 και ο δείκτης του Χρηματιστηρίου σκαρφάλωνε σε μεγάλα ύψη, καθώς η ένταξη στην ΟΝΕ και η ανάθεση των Ολυμπιακών αγώνων του 2004 στην Αθήνα ενισχύονταν από την πρόσκαιρη παγκόσμια οικονομική ευφορία. Πάμπολλοι Έλληνες είδαν στο χρηματιστήριο τη λύση στα οικονομικά τους προβλήματα, ενώ γραφεία αγοράς και πώλησης μετοχών άνοιξαν ακόμα και σε μικρά χωριά. Τον Σεπτέμβρη του 1999, ο δείκτης έπιασε τις 6.350 μονάδες, σκορπίζοντας τον ενθουσιασμό στους «μικροεπενδυτές». Όμως, από τις 23 του μήνα, ακολουθώντας την πτώση που σημειωνόταν και στο εξωτερικό, ο δείκτης άρχισε ραγδαία πτώση. Πολλές μετοχές αποδείχτηκε ότι δεν είχαν αντίκρισμα (ήταν «φούσκες»). Το κραχ είχε αποτέλεσμα να χαθούν οι αποταμιεύσεις των «μικροεπενδυτών», κυρίως. Κατηγορήθηκαν ο πρωθυπουργός και ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας (Γιάννος Παπαντωνίου), επειδή μιλούσαν για ισχυρή οικονομία. Στο εδώλιο του κατηγορούμενου κάθισαν οι διοικήσεις του Χρηματιστήριου και χρηματιστηριακών εταιρειών, με την κατηγορία ότι προκαλούσαν τεχνητή άνοδο μετοχών. Μετά από πολλά χρόνια δικαστικών διώξεων, όλοι τους αθωώθηκαν. Το όλο ζήτημα, όμως, προσφερόταν για κομματική εκμετάλλευση με την ΝΔ να ποντάρει με κάθε τρόπο στο «σκάνδαλο του χρηματιστηρίου».

Η «διπλωματία των σεισμών»

Ήταν 17 Αυγούστου του 1999, όταν σεισμός 6,7 (κατ’ άλλους 7,8) βαθμών της κλίμακας Ρίχτερ ισοπέδωσε τη Νικομήδεια ανατολικά της Κωνσταντινούπολης και καταβύθισε παράλιες πόλεις προκαλώντας τον θάνατο πάνω από 14.000 ατόμων και τον τραυματισμό περίπου 40.000. Οι άστεγοι ξεπέρασαν τους 600.000. Η άμεσα εκδηλωθείσα ελληνική αλληλεγγύη και συμπαράσταση βοήθησε να δημιουργηθεί κλίμα προσέγγισης και συντροφικότητας. Νέος σεισμός 7,2 βαθμών, στις 12 Νοεμβρίου, ολοκλήρωσε την καταστροφή.

Είχε προηγηθεί ο σεισμός που έπληξε την Αττική στον άξονα από Θρακομακεδόνες μέχρι Νέα Φιλαδέλφεια: Ήταν τρεις (παρά 3 λεπτά) το μεσημέρι, 9 Σεπτέμβρη του 1999, όταν χτυπήθηκε η Αθήνα: Ο σεισμός είχε μέγεθος 5,9 βαθμούς της κλίμακας Ρίχτερ, με επίκεντρο 18 χμ από το κέντρο της πόλης (ανάμεσα στον Εθνικό Δρυμό της Πάρνηθας και το Μενίδι), κράτησε μόλις 15 δευτερόλεπτα αλλά αποδείχτηκε ο πιο φονικός της τελευταίας 50ετίας (αργότερα, θα εξακριβωνόταν ότι οι σεισμοί ήταν δυο, με διαφορά 3,5 δευτερόλεπτα ο ένας από τον άλλο): Μετρήθηκαν 145 νεκροί (κι αυτό, επειδή, χάρη στους διασώστες, ανασύρθηκαν μέσα από τα χαλάσματα ζωντανοί περίπου 85 άλλοι), 2.000 τραυματίες και 50.000 άστεγοι. Κατέρρευσαν 110 κτίρια (ανάμεσά τους, μια πολυκατοικία στη Μεταμόρφωση και τα εργοστάσια Ρικομέξ, Φουρλής, Παπουτσάνης και Φαράν), 5.000 κρίθηκαν κατεδαφιστέα (ανάμεσά τους και το στάδιο «Νίκος Γκούμας» της ΑΕΚ, στη Νέα Φιλαδέλφεια, και τμήμα του «Μοντ Παρνές» στην Πάρνηθα) και 38.165 κατοικήσιμα, αφού πρώτα επισκευάζονταν. Περισσότερο, χτυπήθηκαν οι περιοχές Θρακομακεδόνες (84% των κτιρίων κρίθηκαν κατεδαφιστέα ή με ζημιές που έπρεπε να αποκατασταθούν πριν να καταστούν κατοικήσιμα), Άνω Λιόσια (64%), Φυλή (56%), Μενίδι, Νέα Φιλαδέλφεια, Περιστέρι και Μεταμόρφωση.

Ανταποδίδοντας την ελληνική βοήθεια για την επούλωση των δικών της πληγών, η Τουρκία εκδήλωσε τη συμπαράστασή της στέλνοντας συνεργείο διάσωσης, που έσπευσε να τιμήσει ο πρόεδρος της Ελληνικής Δημοκρατίας, Κωστής Στεφανόπουλος. Η όλη υπόθεση δημιούργησε αυτό που αποκλήθηκε «διπλωματία των σεισμών», καθώς με τις συμφορές οι δυο λαοί, Έλληνες και Τούρκοι, πλησίασαν πιο κοντά.

Στην Αττική, όμως, η κατάσταση ήταν τραγική, με την πολιτεία να αδυνατεί να επουλώσει τις πληγές: Οι άστεγοι βολεύτηκαν σε σκηνές και κοντέινερ, με αρκετούς να παραμένουν εκεί για περισσότερο από δέκα χρόνια.

Οι συγγενείς των θυμάτων (39 νεκροί) στο εξαόροφο κτίριο της Ρικομέξ κινήθηκαν δικαστικά ενάντια στους ιδιοκτήτες, καθώς αποκαλύφθηκε ότι το κτίριο είχε υποστεί ζημιές από πυρκαγιά (το 1993) που δεν είχαν αποκατασταθεί, ενώ υπήρξαν πλήθος παρατυπίες στην ανέγερσή του (η άδεια προέβλεπε 28 υποστυλώματα αλλά υπήρχαν 24, έλλειπαν δοκοί, είχαν προστεθεί αυθαίρετα όροφοι κ.ά.535). Η επιχείρηση πτώχευσε (2004), οι κατηγορούμενοι (συνολικά 33) απαλλάχτηκαν και κάποιοι από τους συγγενείς των θυμάτων αποζημιώθηκαν (μετά το 2007) από 17.000 μέχρι 40.000 ευρώ ανάλογα με τη συγγένεια που είχαν με τον νεκρό. Τελικά, το ΣτΕ υποχρέωσε τη νομαρχία να αποζημιώσει τους συγγενείς (πλήρωσε η περιφέρεια Αττικής, το 2012).

Σε όλες τις άλλες περιπτώσεις καταρρεύσεων, οι κατηγορούμενοι απαλλάχθηκαν ή παύθηκε η ενάντιά τους δίωξη.

Η υποδοχή της νέας χιλιετίας

Παρ' όλες τις πληγές της από τον σεισμό, η Αθήνα υποδέχτηκε φαντασμαγορικά την άφιξη της νέας χιλιετίας. Οι εορταστικές εκδηλώσεις ξεκίνησαν από το πρωί της Παρασκευής, 31 Δεκέμβρη του 1999: Δέκα ομάδες χορωδών από διαφορετικά σημεία συνέκλιναν προς το κέντρο της πρωτεύουσας, ψάλλοντας τα κάλαντα και τραγουδώντας. Από τις 11 το πρωί, η Φιλαρμονική του δήμου ξεκίνησε από την πλατεία Κοτζιά παιανίζοντας, προχώρησε στην οδό Αιόλου κι ανέβηκε την Ερμού, ως το Σύνταγμα.

Η επίσημη υποδοχή της νέας χιλιετίας οργανώθηκε στο τρίγωνο Ζάππειο (όπου στήθηκε η γιορτή της νεολαίας με μουσική και τραγούδια μέχρι το ξημέρωμα), Θησείο (με τετράωρο λαϊκό πάλκο) και κορύφωση στο περίπτερο Διονύσου (απέναντι στην Ακρόπολη). Εκεί, 10 τη νύχτα της παραμονής, η Ορχήστρα των Χρωμάτων απέδωσε τραγούδια του Μάνου Χατζηδάκη. Την διαδέχτηκε, 11 τη νύχτα, συναυλία με διευθυντή ορχήστρας τον Μίκη Θεοδωράκη και τραγουδιστές την Μαρία Φαραντούρη και τον Μάριο Φραγκούλη.

Δέκα λεπτά πριν από τα μεσάνυχτα, η Ακρόπολη λούστηκε στο φως, σε ένα πολυθέαμα που διάρκεσε 25 λεπτά, ενώ εννιακόσιοι χορωδοί απλωμένοι στα Προπύλαια και περιμετρικά στον Βράχο παρουσίασαν ταυτόχρονα τρία προγράμματα: Στα Προπύλαια, 200 χορωδοί έψαλλαν τον Ολυμπιακό ύμνο, στον Παρθενώνα, εκατό ψάλτες έψαλλαν το Φως Ιλαρόν, ενώ χορωδία από εξακόσια παιδιά απλωμένη περιμετρικά έψαλλε τον Ύμνο στην Ελευθερία.

Με την είσοδο του νέου χρόνου, περίπου 5.000 βεγγαλικά εκτοξεύτηκαν στον ουρανό, ενώ, στον Διόνυσο, ο πρόεδρος της Δημοκρατίας, Κωστής Στεφανόπουλος, ο πρωθυπουργός, Κώστας Σημίτης, και άλλοι υποδέχτηκαν επίσημα τη νέα χιλιετία. Στην Ακρόπολη, γαλάζιο, κόκκινο και χρυσό φως αναδυόταν από τα κτίρια. Και στον Λυκαβηττό, πάνω από το εκκλησάκι του Άη Γιώργη, άναψαν οι πέντε ολυμπιακοί κύκλοι (μπλε, κίτρινος, μαύρος, πράσινος και κόκκινος), για να υπενθυμίσουν ότι η Αθήνα ήταν η διοργανώτρια των επόμενων Ολυμπιακών αγώνων (του 2004). Λίγο μετά τα μεσάνυχτα, τη συναυλία του Μίκη Θεοδωράκη στο περίπτερο του Διονύσου διαδέχτηκε άλλη με τον Διονύση Σαββόπουλο.

Δεκάλεπτο από το όλο υπερθέαμα, μετέδωσε σε όλο τον κόσμο η τηλεόραση του BBC. Η εκπομπή διανθίστηκε με στιγμιότυπα από το ξημέρωμα στον ναό του Ποσειδώνα στο Σούνιο, την δύση του ήλιου στη Σαντορίνη και το χάραμα στο Άγιο Όρος.

Οι εορταστικές εκδηλώσεις συνεχίστηκαν και το Σαββατοκύριακο (1 και 2 Γενάρη του 2000).

Ταυτότητες, ασφαλιστικό και η Κύπρος

Ο Κώστας Σημίτης προκήρυξε εκλογές για τις 9 Απρίλη του 2000. Επτά το βράδυ εκείνης της ημέρας, τα «exit polls» των εταιρειών δημοσκόπησης (πλην δυο) έδιναν νικήτρια τη ΝΔ του Κώστα Καραμανλή. Πανευτυχής ο αρχηγός της ΝΔ έφθασε στα γραφεία του κόμματος (στην οδό Ρηγίλλης), συνοδευόμενος από τον στενό συνεργάτη του, Άρη Σπηλιωτόπουλο. Πλήθος οπαδών καθώς και στελέχη του κόμματος, που τον περίμεναν, τον επευφήμησαν ως τον νέο πρωθυπουργό της χώρας. Ο Καραμανλής βγήκε στο μπαλκόνι και χαιρέτησε τα πλήθη που ζητωκραύγαζαν, ενώ μέσα στα γραφεία, στελέχη και υπάλληλοι άνοιγαν σαμπάνιες. Στον Πειραιά, καβάλα σε μια μηχανή αστυνομικού, ο Πέτρος Μαντούβαλος της ΝΔ πανηγύριζε τριγυρνώντας στους δρόμους και αναγγέλλοντας ότι ήταν ο επόμενος υπουργός Δημόσιας Τάξης536.

Την ακριβώς αντίθετη εικόνα παρουσίαζαν τα γραφεία του ΠΑΣΟΚ (στην οδό Χαριλάου Τρικούπη), όπου, γεμάτα κατήφεια, τα κομματικά στελέχη το είχαν πάρει απόφαση ότι θα περνούσαν στην αντιπολίτευση. Όχι όλα! Ο Κώστας Λαλιώτης ήταν βέβαιος ότι το κόμμα είχε νικήσει. Προσπαθούσε να καθησυχάσει τους άλλους, συνιστώντας τους να περιμένουν τα επίσημα αποτελέσματα. Και είχε δίκιο.

Τα τελικά αποτελέσματα έδειξαν ότι το ΠΑΣΟΚ του Κώστα Σημίτη, όχι απλά είχε κερδίσει τις εκλογές, αλλ' επιπλέον είχε ανεβάσει τα ποσοστά του (από 41,49% το 1996) σε 43,79% και έβγαζε 158 βουλευτές. Και η ΝΔ είχε αυξήσει τα ποσοστά της σημαντικά (από 38,12% το 1996) σε 42,74% (125 βουλευτές) αλλά δεν κατόρθωσε να ξεπεράσει το ΠΑΣΟΚ. Είχε και πάλι θριαμβεύσει ο δικομματισμός, αφήνοντας το ΚΚΕ στο 5,52% (ένδεκα βουλευτές) και τον Συνασπισμό στο 3,20% (έξι βουλευτές).

Μια βδομάδα μετά τις εκλογές, ο υπουργός Δικαιοσύνης, Μιχάλης Σταθόπουλος, ανάγγειλε ότι, του λοιπού, στις νέες αστυνομικές ταυτότητες δεν θα αναγραφόταν το θρήσκευμα, καθώς αποτελεί «ευαίσθητο προσωπικό δεδομένο». Ο μόλις δυο χρόνια στον αρχιεπισκοπικό θρόνο Χριστόδουλος αμέσως απάντησε:

«Σε αυτό τον τόπο υπάρχει ένας παράγοντας, ο οποίος ούτε μπορεί ούτε πρέπει να αγνοείται. Είναι ο λαός».

Το ζήτημα άναψε φωτιές. Ο αρχιεπίσκοπος ζήτησε «να γίνει ένα δημοψήφισμα και θα δούνε ότι ο λαός προσυπογράφει μαζί μας». Και κατάγγειλε ότι το θέμα «κινούσαν νεοδιανοούμενοι που θέλουν τον θρησκευτικό αποχρωματισμό της χώρας μας».

Την κυβερνητική κίνηση να απαλειφθεί από τις ταυτότητες το θρήσκευμα υποστήριζαν πολύ λίγοι υπουργοί και σχεδόν κανένας από την αξιωματική αντιπολίτευση. Η ΝΔ, μάλιστα, είδε κομματικά οφέλη στο όλο ζήτημα και σιγοντάρισε σθεναρά την άποψη της Εκκλησίας ότι το θρήσκευμα έπρεπε να αναγράφεται στις αστυνομικές ταυτότητες.

Η Εκκλησία οργάνωσε δυο τεράστιες λαοσυνάξεις, μια στην Θεσσαλονίκη (15 Ιουνίου) και μια στην Αθήνα (21 Ιουνίου του 2000). Στην δεύτερη, ο αρχιεπίσκοπος ύψωσε «το λάβαρο της επανάστασης του 1821», μεταφερμένο από την Αγία Λαύρα ειδικά για την περίσταση, και βροντοφώναξε:

«Ας λέει ο νόμος ό,τι θέλει, αν ο λαός δεν συναινεί, δεν εφαρμόζεται», για να προσθέσει ότι «την Εκκλησία, όποιο χέρι τόλμησε να την αγγίξει, ξεράθηκε».

Ήταν 21 Αυγούστου (του 2000), όταν ο Χριστόδουλος ανακοίνωσε ότι είχαν συγκεντρωθεί περισσότερες από τρία εκατομμύρια υπογραφές πιστών που ζητούσαν δημοψήφισμα για να εγκριθεί η προαιρετική αναγραφή του θρησκεύματος στις ταυτότητες. Είχε υπογράψει και ο αρχηγός της ΝΔ, Κώστας Καραμανλής. Οι υπογραφές κατατέθηκαν στην προεδρία της Δημοκρατίας (πρόεδρος ο Κωστής Στεφανόπουλος), η οποία ανακοίνωσε ότι «οι εκτός νομοθετημένης διαδικασίας συλλεγείσες υπογραφές δεν είναι δυνατόν να ανατρέψουν τις διατάξεις του Συντάγματος». Ο Καραμανλής δήλωσε ότι θα προχωρήσει σε δημοψήφισμα, μόλις γίνει πρωθυπουργός. Έγινε το 2004 αλλά δεν έκανε το δημοψήφισμα που υποσχέθηκε.

Από τον Απρίλη του 2000, η κυβέρνηση προωθούσε μεταρρύθμιση στο ασφαλιστικό σύστημα της χώρας, καθώς διαφαινόταν ότι το όλο θέμα βάδιζε προς ναρκοπέδιο. Ο Τάσος Γιαννίτσης είχε αναλάβει να μελετήσει το όλο ζήτημα και να υποβάλει προτάσεις. Τα πορίσματα της μελέτης μπήκαν σε δημόσιο διάλογο αλλά συνδικαλιστές και πολιτικοί φορείς ξεκίνησαν άγριο αγώνα ενάντιά τους. Η πολεμική, οι απεργίες και η στάση συνδικαλιστών, ακόμα και του ΠΑΣΟΚ, έκαναν τον εμπνευστή της μεταρρύθμισης πρωθυπουργό να αποσύρει το σχέδιο εξυγίανσης του ασφαλιστικού. Τις συνέπειες έμελλε να τις πληρώσουν ακριβά, τόσο οι εργαζόμενοι ασφαλισμένοι, όσο και οι συνταξιούχοι.

Μεγάλη πρόκληση για την κυβέρνηση ήταν η ένταξη της Κύπρου στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Η κατοχή της μισής μεγαλονήσου πρόβαλε ως ανυπέρβλητο εμπόδιο. Όμως, οι Ευρωπαίοι προσπαθούσαν να εντάξουν όλες τις πρώην σοσιαλιστικές χώρες, κάτι που η κυβέρνηση Σημίτη εκμεταλλεύτηκε537. Το πρόβλημα ξεπεράστηκε το 1999, από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο στο Ελσίνκι, με σχετική αναφορά στις αποφάσεις του:

«Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο υπογραμμίζει ότι μια πολιτική διευθέτηση θα διευκολύνει την ένταξη της Κύπρου στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Αν, μέχρι την συμπλήρωση των ενταξιακών διαπραγματεύσεων, δεν υπάρξει μια τέτοια διευθέτηση, η απόφαση του Συμβουλίου για την ένταξη θα παρθεί χωρίς να θέσει ως προϋπόθεση τη διευθέτηση του προβλήματος. Προς αυτή την κατεύθυνση το Συμβούλιο θα λάβει υπόψη όλες τις σχετικές παραμέτρους».

Η τελική απόφαση πάρθηκε 13 Δεκέμβρη του 2002. Ως πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Ένωσης το πρώτο εξάμηνο του 2003, ο Κώστας Σημίτης υποδέχτηκε στην Αθήνα τα δέκα νέα μέλη της Ε.Ε. (16 Απρίλη του 2003)538. Υπέγραψαν την συνθήκη προσχώρησης σε επίσημη τελετή στην στοά Αττάλου.

Με την είσοδο του 2004 (7 Γενάρη), ο πρωθυπουργός ενημέρωσε τον πρόεδρο της Δημοκρατίας ότι προκηρύσσει εκλογές για τις 7 Μάρτη και τον ελληνικό λαό ότι, την επομένη των εκλογών, θα παραδώσει σε νέο πρόεδρο του ΠΑΣΟΚ, ο οποίος έμελλε να εκλεγεί από την βάση του κόμματος. Ο ίδιος πριμοδότησε τον Γιώργος Παπανδρέου που (8 Φλεβάρη), εκλέχτηκε πρόεδρος με 1.017.085 ψήφους, σε μια πρωτόγνωρη για τα ελληνικά δεδομένα ανοιχτή διαδικασία. Εκλέχθηκε με μοναδικό «πολιτικό προσόν» ότι ήταν γιος του Ανδρέα Παπανδρέου. Και είχε αντίπαλο τον πρόεδρο της ΝΔ, Κώστα Καραμανλή, που κι αυτός μοναδικό «πολιτικό προσόν» διέθετε το ότι ήταν ανιψιός και συνονόματος του Κωνσταντίνου Καραμανλή.

Η ΝΔ πήρε τις εκλογές με το 45,37% των ψήφων και 165 βουλευτές. Το ΠΑΣΟΚ έλαβε το 40,55% (117 βουλευτές). Το ΚΚΕ 5,89% (12) και ο Συνασπισμός 3,26% (6). Εκτός Βουλής έμειναν ΔΗΚΚΙ (1,79%) και ΛΑΟΣ (2,19%).

Η εξάρθρωση της οργάνωσης «17 Νοέμβρη»

Από τον Μάη του 1997, όταν είχε δολοφονήσει τον εφοπλιστή Κώστα Περατικό, η οργάνωση 17 Νοέμβρη είχε περιοριστεί σε τοποθετήσεις βομβών και εκτοξεύσεις ρουκετών ενάντια σε διάφορους στόχους. Στις 8 Ιουνίου του 2000, δολοφόνησε τον στρατιωτικό ακόλουθο της Βρετανικής πρεσβείας στην Αθήνα, 53χρονο Στίβεν Σόντερς. Ήταν το 24ο και τελευταίο θύμα της οργάνωσης. Δυο χρόνια αργότερα (29 Ιουνίου του 2002), το μέλος της, Σάββας Ξηρός, προσπάθησε να τοποθετήσει βόμβα στα εκδοτήρια εισιτηρίων της εταιρείας «Ιπτάμενα Δελφίνια», στο λιμάνι του Πειραιά. Η βόμβα έσκασε στα χέρια του και τον τραυμάτισε. Τον συνέλαβαν άνδρες του Λιμενικού και βρήκαν πάνω του ένα περίστροφο. Ανήκε στον Χρήστο Μάτη, αστυφύλακα που είχε δολοφονηθεί στην διάρκεια ληστείας, και είχε χρησιμοποιηθεί σε διάφορα χτυπήματα της οργάνωσης. Η ταυτότητα του Ξηρού ανακοινώθηκε δυο μέρες αργότερα (1 Ιουλίου 2002). Η οργάνωση εξαρθρώθηκε: Σε διάφορα σημεία της Αθήνας, εντοπίστηκαν εξοπλισμός και γιάφκες και, μέχρι 9 Γενάρη (του 2003), συνελήφθησαν 14 άτομα, ενώ άλλα δυο παραδόθηκαν.

Δικάστηκαν το 2003 και καταδικάστηκαν σε πολυετείς φυλακίσεις (αθωώθηκαν τέσσερις, ενώ ενός τα αδικήματα είχαν παραγραφεί)539.

Η ανάπλαση της Αθήνας

Η κυβέρνηση του Κώστα Σημίτη έχει ταυτιστεί με τη μεγαλύτερη ανάπλαση που γνώρισε η Αθήνα στα τέλη του 20ού με αρχές του 21ου αιώνα. Τα «μεγάλα έργα» ξεκίνησαν αμέσως μετά την ανάληψη της πρωθυπουργίας, καθώς εμπιστεύτηκε τον Κώστα Λαλιώτη να συνεχίσει την θητεία του ως υπουργός Περιβάλλοντος, Χωροταξίας και Δημοσίων Έργων (ΠΕΧΩΔΕ), θέση που διατηρούσε από το 1993. Τεράστια ώθηση προς την κατεύθυνση της ανάπλασης έδωσε και η ανάθεση στην Αθήνα (5 Σεπτέμβρη του 1997) της διοργάνωσης των Ολυμπιακών Αγώνων του 2004.

Πρώτα (23 Μάη του 1996) ξεκίνησε η διάνοιξη της Αττικής Οδού που ανακούφισε την κίνηση από την Ελευσίνα προς τα βόρεια της Αττικής και την εθνική οδό Αθηνών - Λαμίας, καθώς, μέχρι την ολοκλήρωσή της, επιβάρυνε υπέρμετρα τον κυκλοφοριακό φόρτο στο κέντρο της Αθήνας. Η ΝΔ μιλούσε για «έργα μακέτα» αλλά, το 2001, δόθηκε στην κυκλοφορία το τμήμα από τα Σπάτα μέχρι την εθνική οδό. Δυο χρόνια αργότερα (2003), παραδόθηκε και το τμήμα από την εθνική οδό μέχρι το νέο αεροδρόμιο, που ήδη λειτουργούσε στα Σπάτα.

Ιούλιο του 1996, ξεκίνησε το πρόγραμμα ενοποίησης των αρχαιολογικών χώρων με την από το υπουργείο Πολιτισμού (υπουργός ο Ευάγγελος Βενιζέλος) ανάθεση μελετών για την ανάδειξη του Κεραμεικού, της Αρχαίας Αγοράς, του Ολυμπιείου, της Ρωμαϊκής Αγοράς και Βιβλιοθήκης Αδριανού, της Βόρειας και Νότιας Κλιτύος της Ακρόπολης και του Φιλοπάππου. Φλεβάρη του 1997, υπογράφτηκαν οι συμβάσεις με τους μελετητές. Προχώρησαν οι αναπλάσεις των πλατειών Ομόνοιας και Μοναστηρακίου, οι διαμορφώσεις των πλατειών Συντάγματος και Κουμουνδούρου, της οδού Μητροπόλεως και των πεζοδρομίων του «εμπορικού τριγώνου» καθώς και η πεζοδρόμηση της λεωφόρου βασίλισσας Όλγας: Σκοπός να μετατραπεί σε χώρο διέλευσης, στάσης και προσπέλασης προς τον αρχαιολογικό χώρο του Ολυμπίειου, αλλά και επέκτασης του αρχαιολογικού χώρου προς το Ζάππειο (συνδέεται με την διαμόρφωση του «περιπάτου Διονυσίου Αρεοπαγίτου - Αποστόλου Παύλου - Ερμού»).

Καθώς το αεροδρόμιο στο Ελληνικό δεν επαρκούσε πια για τις ανάγκες των αερομεταφορών, ο Κώστας Σημίτης θεμελίωσε το έργο του νέου αεροδρομίου στα Σπάτα (5 Σεπτέμβρη του 1996). Οι εργασίες ολοκληρώθηκαν τον Σεπτέμβρη του 2000. Ακολούθησε διάστημα πέντε μηνών για δοκιμές. Ήταν 27 Μάρτη του 2001, όταν, με παρόντα τον πρόεδρο της Δημοκρατίας Κωστή Στεφανόπουλο, ο Κώστας Σημίτης εγκαινίασε το νέο αεροδρόμιο, στο οποίο δόθηκε το όνομα «Ελευθέριος Βενιζέλος».

Από τον Νοέμβρη του 1992, είχαν ξεκινήσει οι εργασίες για την κατασκευή του Αττικού Μετρό: Ήταν οι γραμμές 2 (Σεπόλια - Δάφνη) και 3 (Κεραμεικός - Εθνική Άμυνα), με γραμμή 1 να λογίζεται ο ηλεκτρικός Αθήνα - Κηφισιά. Η σημαδιακή μέρα ήταν η 29 Γενάρη του 2000: Στην κυκλοφορία δόθηκαν τα τμήματα Σεπόλια - Σύνταγμα της γραμμής 2 και Σύνταγμα - Εθνική Άμυνα της γραμμής 3, με 14 ενδιάμεσους σταθμούς (επτά σε κάθε γραμμή). Η υποδοχή που οι Αθηναίοι επιφύλαξαν ξεπέρασε κάθε προσδοκία, καθώς την πρώτη μέρα μετρήθηκαν πάνω από ένα εκατομμύριο επιβάτες. Ήταν Σάββατο και οι κάτοικοι της πρωτεύουσας θαύμαζαν την αισθητική τελειότητα των σταθμών, καθώς απολάμβαναν τις διαδρομές. Ανάμεσα σε άλλα, μπροστά τους παρουσιάζονταν εντοιχισμένα και αρχαιολογικά ευρήματα που είχαν εντοπιστεί στην διάρκεια της κατασκευής του έργου. Νοέμβρη του 2000, δόθηκε στην κυκλοφορία το τμήμα Σύνταγμα - Δάφνη (με πέντε σταθμούς) της γραμμής 2 και (Απρίλη του 2003) το τμήμα Σύνταγμα - Μοναστηράκι (με έναν σταθμό). Τον Ιούλιο του 2004, λίγες μέρες πριν από την έναρξη των Ολυμπιακών αγώνων, λειτούργησε και το τμήμα Εθνική Άμυνα - Αεροδρόμιο.

Σχεδόν παράλληλα με τις εργασίες για το μετρό, δημιουργήθηκαν και οι γραμμές του Προαστιακού σιδηρόδρομου που ανήκει στον Οργανισμό Σιδηροδρόμων Ελλάδας (ΟΣΕ). Η πρώτη γραμμή (Σταθμός Λαρίσης - Αεροδρόμιο) λειτούργησε 30 Ιουλίου του 2004, ελάχιστες μέρες πριν από την έναρξη των Ολυμπιακών αγώνων. Η γραμμή επεκτάθηκε μέχρι την Κόρινθο και (26 Σεπτέμβρη του 2005) δόθηκε στην κυκλοφορία. Έφτασε μέχρι το Κιάτο. Αργότερα, επεκτάθηκε κι από την άλλη πλευρά κι έφτασε μέχρι την Χαλκίδα.

Από το 2000 και έπειτα από μακρόχρονες δικαστικές περιπέτειες, κυρίως αντιπολιτευτικού χαρακτήρα, ξεκίνησε η υλοποίηση του νέου μουσείου της Ακρόπολης που έμελλε να διαδεχτεί το πια ξεπερασμένο, πάνω στον Βράχο. Δώδεκα γραφεία μελετών μετείχαν στον διεθνή διαγωνισμό. Οι μελέτες κρίθηκαν τον Σεπτέμβρη του 2001. Το πρώτο βραβείο δόθηκε στο αρχιτεκτονικό γραφείο του Μπερνάρ Τσουμί και την Αρχιτεκτονική Συνεργασία ΕΠΕ του Μιχάλη Φωτιάδη. Το έργο θεμελιώθηκε το 2003 και παραδόθηκε στο κοινό, 21 Ιουνίου του 2009.
Υπουργός στις κυβερνήσεις του ΠΑΣΟΚ μέχρι του 1989 και δήμαρχος Αθηναίων (με την υποστήριξη της ΝΔ) από το 1990 μέχρι το 1992, οπότε και πέθανε, ο Αντώνης Τρίτσης ήταν αυτός που περισσότερο από κάθε άλλον προσπάθησε να αναβιώσει το τραμ της Αθήνας. Έγινε πραγματικότητα τον Ιούλιο του 2004, όταν (19 του μήνα) δόθηκε στην κυκλοφορία από την Τραμ ΑΕ, θυγατρική της Αττικό Μετρό: Καλύπτει τις διαδρομές από το Στάδιο Ειρήνης και Φιλίας (ΣΕΦ) στο Νέο Φάληρο μέχρι το Ασκληπιείο Βούλας, από την πλατεία Συντάγματος μέχρι το ΣΕΦ και από την πλατεία Συντάγματος μέχρι το Ασκληπιείο Βούλας.

Η πρόκληση των Ολυμπιακών αγώνων

Ποντάροντας στην εκατονταετία των Ολυμπιακών αγώνων, η Αθήνα είχε επιχειρήσει (το 1990) να αναλάβει την διοργάνωσή τους για το 1996, χρονιά κατά την οποία συμπληρώθηκαν εκατό χρόνια από την αναβίωσή τους. Απέτυχε, καθώς επιλέχτηκε η Ατλάντα των ΗΠΑ (18 Σεπτέμβρη του 1990). Όμως, η εκεί διοργάνωση εξελίχθηκε στην πιο αφόρητη κερδοσκοπική εκμετάλλευση του «αθλητικού πνεύματος».

Η εξέλιξη αυτή ενθάρρυνε την κυβέρνηση να διεκδικήσει την διοργάνωση των αγώνων του 2004. Από την ίδια χρονιά (1996), ο Κώστας Σημίτης όρισε πρόεδρο της επιτροπής διεκδίκησης των αγώνων την Γιάννα Αγγελοπούλου Δασκαλάκη. Η απόφαση προκάλεσε τριβές ακόμα και μέσα στην κυβέρνηση, με τον τότε υπουργό Εξωτερικών, Γιώργο Παπανδρέου, να απαιτεί την παρουσία του στη Λοζάνη ως μέλος στην επιτροπή που θα παρουσίαζε την υποψηφιότητα της Αθήνας. Η Αγγελοπούλου αρνήθηκε και ο Παπανδρέου προσέφυγε στον πρωθυπουργό, ο οποίος την κάλυψε. Μάλλον οργισμένος, ο Παπανδρέου ζήτησε από τον πρόεδρο της Διεθνούς Ολυμπιακής Επιτροπής, Χουάν Αντόνιο Σάμαρανκ να μεσολαβήσει. Αρνήθηκε κι αυτός540. Οπωσδήποτε, η προετοιμασία ήταν άψογη.

Την κρίσιμη μέρα (5 Σεπτέμβρη του 1997), έγιναν πέντε ψηφοφορίες με υποψήφιες πόλεις τις Αθήνα, Ρώμη, Κέιπ Τάουν, Στοκχόλμη και Μπουένος Άιρες. Από την πρώτη στιγμή, φάνηκε ότι ουσιαστικές υποψήφιες πόλεις ήταν η Αθήνα και η Ρώμη, που έμειναν μόνες διεκδικήτριες στην πέμπτη ψηφοφορία. Σε αυτήν, η Αθήνα πήρε 66 ψήφους έναντι 41 της Ρώμης.

Παρά την επιτυχημένη διεκδίκηση των αγώνων, η Γιάννα Αγγελοπούλου βρέθηκε έξω από την οργανωτική επιτροπή. Πρόεδρός της διορίστηκε ο Στρατής Στρατήγης. Καθώς τα έργα για τους αγώνες καρκινοβατούσαν, εξαναγκάστηκε σε παραίτηση (6 Ιουλίου του 1999). Μάη του 2000, η κυβέρνηση κάλεσε την Αγγελοπούλου να αναλάβει.

Ήδη, η Αττική είχε μεταβληθεί σε ένα απέραντο γιαπί, οι πινακίδες «ζητούμε την κατανόησή σας» για τα έργα πλημμύριζαν την Αθήνα και οι Αθηναίοι χρειάζονταν διπλάσιο από πριν χρόνο για τις μετακινήσεις τους. Η λεωφόρος Κηφισίας, που ενώνει το Ολυμπιακό Αθλητικό Κέντρο (ΟΑΚΑ) με το κέντρο της πόλης, απέκτησε βυθίσεις που κατάργησαν τις χρονοβόρες διασταυρώσεις, με έναν δακτύλιο στο σημείο, όπου συναντιέται με την Αττική οδό. Και υπήρξε το ένα από τα συνολικά 14 «Ολυμπιακά οδικά έργα». Όταν, όμως, παραδόθηκε τελειωμένη, η κυκλοφορία σ' αυτήν βελτιώθηκε τόσο πολύ, ώστε έπαψε να αποκαλείται «ποτάμι της οργής», κυρίως στις ώρες αιχμής.

Τα ίδια χρόνια, δημιουργήθηκαν ή ανακαινίστηκαν 24 αθλητικά έργα, το Ολυμπιακό χωριό, επτά χωριά Τύπου, κέντρο διαχείρισης κυκλοφορίας και πέντε έργα της ΔΕΗ: Η παραλία, από το Δέλτα Φαλήρου μέχρι το στάδιο Καραϊσκάκη, διαμορφώθηκε, ώστε να φιλοξενήσει δέκα διαφορετικά αθλήματα και το συγκρότημα πολλαπλών χρήσεων, ενώ η παραλία του Αγίου Κοσμά για να δεχτεί τους ιστιοπλοϊκούς αγώνες. Στην Βουλιαγμένη, διαμορφώθηκε ο χώρος διεξαγωγής του τρίαθλου. Στη Νίκαια, κτίστηκε το κέντρο Άρσης Βαρών και, στο Τατόι, τα κέντρα Τοξοβολίας και Ιππασίας. Στο Γαλάτσι, το ολυμπιακό γυμναστήριο, όπου φιλοξενήθηκαν η ρυθμική γυμναστική και το πινγκ πονγκ. Στον Σχινιά Μαραθώνα, κατασκευάστηκε Κωπηλατοδρόμιο και, στο Μαρκόπουλο, σκοπευτήριο. Με την ευκαιρία των αγώνων, έγιναν διάσπαρτα στην Αθήνα και πολλά άλλα, μικρότερα έργα (όπως για παράδειγμα η ανακαίνιση των σταθμών του ηλεκτρικού σιδηροδρόμου). Έργα έγιναν και σε άλλες περιοχές της Ελλάδας (ανάμεσά τους και η γέφυρα Ρίου - Αντίρριου).

Η οργάνωση των αγώνων πολεμήθηκε άγρια από την αντιπολίτευση. Κυρίως, χτυπήθηκε η προσπάθεια προσέλκυσης εθελοντών. Η Δεξιά ισχυριζόταν ότι η Οργανωτική Επιτροπή δεν ζητούσε εθελοντές αλλά κορόιδα. Η Αριστερά κάλεσε τους Έλληνες να μποϊκοτάρουν την εθελοντική προσφορά: Ο Συνασπισμός μιλούσε για εθελοντισμό της εμποροπανήγυρης και το ΚΚΕ για μηχανισμό παρακολούθησης των πολιτών, με αξιοποίηση των προσωπικών δεδομένων των εθελοντών. Όμως, παρά την πολεμική, 160.000 πολίτες προσφέρθηκαν να δουλέψουν εθελοντικά (χρειάστηκαν 60.000 και εργάστηκαν με εκπληκτικό ενθουσιασμό).

Η κυβέρνηση κατηγορήθηκε για υπέρμετρη δαπάνη, αδιαφάνεια στην ανάθεση των έργων και υπερβολικές καθυστερήσεις. Όμως, τέλη Ιουλίου του 2004, όλα ήταν έτοιμα. Η Αθήνα υποδέχτηκε 6.296 αθλητές, 4.329 αθλήτριες και 5.500 προπονητές και συνοδούς από 201 χώρες.

Οι Ολυμπιακοί του 2004

Νωρίτερα, ο Γιώργος Παπανδρέου είχε εκμαιεύσει μια συμβολική απόφαση: Ήταν 3 Νοέμβρη του 2003, όταν η γενική συνέλευση του ΟΗΕ ενέκρινε ομόφωνα («ναι» 190, «όχι» 0) ψήφισμα που πρότεινε η Ελλάδα για την καθιέρωση Ολυμπιακής εκεχειρίας. Θα ίσχυε από την πρώτη μέρα (13 Αυγούστου του 2004) μέχρι την επομένη της λήξης (30 Αυγούστου) των αγώνων541.

Η Ολυμπιακή Φλόγα άναψε στην Αρχαία Ολυμπία (25 Μάρτη του 2004) από όπου ξεκίνησε, για πρώτη φορά, ένα πολύμηνο ταξίδι ανά τον κόσμο: Τη μετέφεραν 11.300 λαμπαδηδρόμοι και 2.100 συνοδοί. Κατέληξε στο Ολυμπιακό στάδιο της Αθήνας, την βραδιά που γινόταν η τελετή έναρξης:

Την παρακολούθησαν από κοντά 72.000 θεατές από τις κερκίδες του σταδίου και (ζωντανά ή σε βιντεοσκόπηση) άλλοι 3.900.000.000 τηλεθεατές σε 220 χώρες του κόσμου. Απλοί θεατές και ειδικοί την ανέδειξαν ως την καλύτερη τελετή έναρξης όλων των εποχών. Και τα διθυραμβικά σχόλια αποτυπώθηκαν στους τίτλους των εφημερίδων σε όλον τον κόσμο και στις κριτικές των διεθνών τηλεοπτικών σταθμών.

Ξεκίνησε με την αντίστροφη μέτρηση στον φωτεινό πίνακα του σταδίου: 28 δευτερόλεπτα, ένα για καθεμιά οργάνωση, με της Αθήνας να είναι η 28η. Κι, αμέσως μετά, 400 τυμπανιστές υποδέχτηκαν το κοινό στον ρυθμό ζεμπέκικου του μουσικοσυνθέτη Σταύρου Ξαρχάκου. Μια φωτοβολίδα στο κέντρο του σταδίου άναψε μέσα σε μια τεχνητή λίμνη, σχηματίζοντας τους πέντε ολυμπιακούς κύκλους, κι ένα μικρό παιδί την διέσχισε κρατώντας την ελληνική σημαία. Στο στάδιο, μπήκαν ο πρόεδρος της Διεθνούς Ολυμπιακής Επιτροπής (ΔΟΕ), Βέλγος Ζακ Ρογκ, και ο πρόεδρος της Δημοκρατίας, Κωστής Στεφανόπουλος. Ακολούθησε η έπαρση της ελληνικής σημαίας υπό τους ήχους του εθνικού ύμνου κι, αμέσως μετά, στο στάδιο μπήκε η ηθοποιός και πρώην αθλήτρια του βόλεϊ, Λυδία Κονιόρδου: Παρίστανε κένταυρο.

Το επίσημο μέρος της τελετής έληξε εκεί. Ακολούθησε το καλλιτεχνικό τμήμα, σε σύλληψη και σκηνοθεσία του σκηνοθέτη, χορογράφου και χορευτή Δημήτρη Παπαϊωάννου. Χωρισμένο σε τέσσερις ενότητες (αλληγορία, κλεψύδρα, βιβλίο της ζωής, ελιά), συνδύασε άψογα την προσπάθεια του ανθρώπου να γνωρίσει τον εαυτό του και την ιστορία του τόπου από τη μινωική ως τη σύγχρονη εποχή.

Ακολούθησε η είσοδος των αθλητών, με πρώτον τον Πύρρο Δήμα, σημαιοφόρο, και τελευταία την ελληνική ομάδα. Η Ισλανδή τραγουδίστρια Μπιορκ Γκουδμουντσντότιρ (Björk Guðmundsdóttir) απέδωσε το τραγούδι «Oceania» και προβλήθηκε οπτικό υλικό με αναφορά στη σύγχρονη αναβίωση των αγώνων και τις διοργανώσεις που προηγήθηκαν. Κι ένας δρομέας διέτρεξε το στάδιο κόβοντας μια κορδέλα για κάθε προηγούμενη διοργάνωση.

Μετά τους λόγους του προέδρου της ΔΟΕ και της προέδρου της Οργανωτικής Επιτροπής, ο πρόεδρος της Δημοκρατίας, Κωστής Στεφανόπουλος, κήρυξε την έναρξη των αγώνων. Ακούστηκε ο Ολυμπιακός Ύμνος, η ολυμπιακή φλόγα μπήκε στο στάδιο, άναψε η τεράστια δάδα και η βραδιά έκλεισε με φαντασμαγορικά πυροτεχνήματα που φώτισαν τον ουρανό. Εκστασιασμένο το CNN σημείωσε ότι ήταν «μια αστραφτερή τελετή γεμάτη λάμψη, μαγεία και θέαμα», με το ABC να συμπληρώνει ότι «η τελετή ζωντάνεψε μύθους». Η ιταλική Gazzeta delo sport έγραψε «Όλη η ανατριχίλα στην Αθήνα: Μοναδικό γεγονός, γεμάτο χρώματα, συμβολισμούς και εικόνες» και η αμερικανική International Herald Tribune πρόσθεσε «Το αρχαίο συνάντησε το υπερμοντέρνο, καθώς οι Ολυμπιακοί αγώνες επέστρεψαν στην Ελλάδα με μια υψηλής τεχνολογίας εντυπωσιακή τελετή έναρξης».

Η τεράστια επιτυχία της τελετής κουκούλωσε το σοκ της προηγούμενης νύχτας, όταν οι Έλληνες ολυμπιονίκες, Κώστας Κεντέρης και Κατερίνα Θάνου, μεταφέρθηκαν στο ΚΑΤ ως τραυματίες σε αμφιλεγόμενο τροχαίο με μοτοσικλέτα. Λίγες ώρες νωρίτερα, αναζητούνταν για να περάσουν από ντόπινγκ κοντρόλ542!

Η διοργάνωση σημείωσε τεράστια επιτυχία, με την ελληνική ομάδα να κερδίζει 16 μετάλλια (έξι χρυσά, έξι ασημένια και τέσσερα χάλκινα)543. Η συγκίνηση περίσσεψε στις 21 Αυγούστου, όταν στην άρση βαρών, οι θεατές αποθέωσαν τον Πύρρο Δήμα που, αν και τραυματισμένος, κέρδισε το χάλκινο μετάλλιο στην κατηγορία του, τέταρτο της καριέρας του μετά τα τρία χρυσά σε ισάριθμες Ολυμπιάδες.

Η τελετή λήξης ήταν εφάμιλλη εκείνης της έναρξης. Με την ολυμπιακή φλόγα να σβήνει από το φύσημα ενός μικρού κοριτσιού.

Ήταν η τελευταία αναλαμπή του αθηναϊκού μεγαλείου. Από την επόμενη μέρα, η διοργάνωση των αγώνων βρέθηκε στο στόχαστρο των επικριτών. Ανακαλύφθηκαν πραγματικά αλλά και κατασκευασμένα μειονεκτήματα, με κύριο στόχο την απαξίωση των αγώνων και, μέσω αυτής, των διοργανωτών. Με κύριο επιχείρημα τα οικονομικά αποτελέσματα της όλης προσπάθειας, τα οποία «μόνο τους εργολάβους, τους χορηγούς και διάφορες εταιρείες» ωφέλησαν.

Τον ίδιο καιρό, η ΝΔ του Κώστα Καραμανλή ξεκίνησε την διακυβέρνηση της χώρας με ένα πρόγραμμα ξεθεμελίωσης των πάντων, αντικαθιστώντας με «δικά της παιδιά» κάθε στέλεχος της κρατικής μηχανής. Είχε την πρόνοια να μην πειράξει τον χώρο του αθλητισμού και ό,τι είχε σχέση με την Ολυμπιάδα και τα σχετικά με αυτήν έργα και προγράμματα. Εκεί, η κατεδάφιση αναβλήθηκε για μετά τους αγώνες με αποτέλεσμα να αφεθούν στην τύχη τους οι ολυμπιακές εγκαταστάσεις και να εγκαταλειφθεί ο αθλητισμός. Η Ελλάδα κατρακύλησε στην χρεωκοπία.

Στα 2009, ο ανιψιός του ενός πρωθυπουργού παρέδωσε την εξουσία στον γιο του άλλου πρωθυπουργού, ο οποίος, μέσα στα δυο μόλις χρόνια που κατόρθωσε να κρατηθεί στην πρωθυπουργία, οδήγησε την χώρα στη μέγγενη της τρόικα. Η άγρια αντιλαϊκή πολιτική των διαδόχων, έφερε στα πράγματα την δήθεν αριστερά, που υποσχέθηκε τα πάντα κι έπραξε ακριβώς τα αντίθετα, υποβιβάζοντας τον δημόσιο λόγο σε υβρεολόγιο και κατηγορώντας ως εχθρό του λαού, όποιον πρόβαλλε άλλη θέση. Ξεκίνησε περίοδος νέου διχασμού.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

529. Προτάθηκε από τον Αντώνη Σαμαρά (άνοιξη του 1995) κι εκλέχτηκε με τις ψήφους του ΠΑΣΟΚ και της Πολιτικής Άνοιξης. Επανεκλέχτηκε με πρωτοφανή πλειοψηφία 269 «ναι» (σύμπραξη ΠΑΣΟΚ - ΝΔ) στις 8 Φλεβάρη του 2000.

530. Δανειστές εμφανίζονταν οι επιχειρηματίας Τζορτζ Χάλαγκ (65 εκατομμύρια), Αντώνης Λιβάνης (30), μαιευτήρας Θέμης Λαμπρινόπουλος και Γιώργος Κατσιφάρας (από 20) καθώς και Κάρολος Παπούλιας και Γιάννης Αλεξίου (από δέκα).

531. Από το 2013 κι έπειτα, ο Τσοχατζόπουλος καταδικάστηκε σε πολυετείς φυλακίσεις για μίζες και ανειλικρινείς δηλώσεις «πόθεν έσχες», όσο ήταν (1996 - 2001) υπουργός Εθνικής Άμυνας.

532. Η επίσημη εκδοχή ήταν ότι έφταιγε η κακοκαιρία και η απώλεια προσανατολισμού από τον πιλότο. Φημολογία ανέφερε ότι το ελικόπτερο καταρρίφθηκε από τους Τούρκους.

533. Από 8,9 το 1996, ο πληθωρισμός έπεσε στο 2,1 το 1999, το έλλειμμα, από 9,1% του ΑΕΠ το 1995, έπεσε στο 4,1% το 1999 και το χρέος, από 97% του ΑΕΠ το 1995, στο 94% το 1999, ενώ το πρωτογενές πλεόνασμα, από 2,2% του ΑΕΠ το 1995, αυξήθηκε στο 4,3% το 1999 κ.λπ.

534. Συμφωνία «του γύρου της Ουρουγουάης», 15 Απρίλη του 1994, με βάση την οποία ιδρύθηκε ο Παγκόσμιος Οργανισμός Εμπορίου (Π.Ο.Ε.).

535. Η εισαγγελέας χαρακτήρισε το κτίριο «οιονεί τάφο».

536. Τελικά, ο Μαντούβαλος εκλέχτηκε βουλευτής, παίρνοντας την έδρα του ως τότε υπουργού Ναυτιλίας, Σταύρου Σουμάκη (ΠΑΣΟΚ), με απόφαση του εκλογοδικείου.

537. Η ελληνική κυβέρνηση άφησε να εννοηθεί ότι θα ενέκρινε την ένταξη των πρώην σοσιαλιστικών χωρών, μόνο αν περιλαμβανόταν και η Κύπρος στο πακέτο.

538. Ήταν οι Κύπρος, Μάλτα, Πολωνία, Σλοβακία, Σλοβενία, Ουγγαρία, Τσεχία, Λιθουανία, Λετονία και Εσθονία.

539. Η δίκη σε δεύτερο βαθμό ξεκίνησε τον Δεκέμβρη του 2005 και τελείωσε στις 14 Μάη του 2007 με μικρές τροποποιήσεις στις ποινές.

540. Γιάννας Αγγελοπούλου, «My Greek Drama».

541. Η «εκεχειρία» παραβιάστηκε από την πρώτη κιόλας μέρα, με αμερικανική επίθεση στη Σαμάρα του Ιράκ που προκάλεσε εκατόμβη νεκρών και από επίθεση ανταρτών στο Μπουρούντι (στην Κεντρική Αφρική).

542. Έξι ημέρες αργότερα (18 Αυγούστου), η Διεθνής Ολυμπιακή Επιτροπή απέκλεισε και τους δυο από τους αγώνες.

543. Το πρώτο (χάλκινο) δεν μέτρησε: Το κέρδισε ο Λεωνίδας Σαμπάνης στην άρση βαρών (κατηγορία 62 κιλών) αλλά του αφαιρέθηκε αργότερα, όταν βρέθηκε θετικός σε ντόπινγκ κοντρόλ. Χρυσά μετάλλια κατέκτησαν οι Θωμάς Μπίμης και Νίκος Συρανίδης (συγχρονισμένες καταδύσεις από βατήρα σε ύψος τριών μέτρων), ο Ηλίας Ηλιάδης (τζούντο, κατηγορία των 81 κιλών), οι Αιμιλία Τσουφλιά και Σοφία Μπεκατώρου (σκάφη τύπου 470), ο Δημοσθένης Ταμπάκος (κρίκοι), η Αθανασία Τσουμελέκα (20 χμ. βάδην) και η Φανή Χαλκιά (400 μ. με εμπόδια). Ασημένια κέρδισαν οι Τασούλα Κελεσίδου (δισκοβολία), Πηγή Δεβετζή (τριπλούν), Νίκος Κακλαμανάκης (ιστιοσανίδα), Έλλη Μυστακίδου (κατηγορία 57 – 67 κιλά στο Τάε Κβο Ντο), Αλέξανδρος Νικολαΐδης (Τάε Κβο Ντο πάνω από ογδόντα κιλά) και η εθνική ομάδα πόλο γυναικών. Χάλκινα κατέκτησαν η Μιρέλα Μανιάνι (ακοντισμός), οι Βασίλης Πολύμερος και Νίκος Σκιαθίτης (κωπηλασία διπλού σκιφ ελαφρών βαρών) και ο Αρτιόμ Κιουρεγκιάν (ελληνορωμαϊκή πάλη, κατηγορία 55 κιλών).

(τελευταία επεξεργασία, 17 Δεκεμβρίου 2020)

Επικοινωνήστε μαζί μας