Τα χαμένα έπη «Μικρή Ιλιάς» και «Ιλίου Πέρσις» («Πάρσιμο του Ιλίου») περιγράφουν τα όσα έγιναν, αφότου σκοτώθηκε ο Αχιλλέας ως την πτώση της Τροίας. Τα γεγονότα αυτά έδωσαν πλούσιο υλικό στους τραγικούς ποιητές με αποτέλεσμα να γραφούν μερικές από τις πιο καλές τραγωδίες που έχουν διασωθεί, όπως οι «Αίας» και «Φιλοκτήτης» του Σοφοκλή και «Εκάβη», «Ανδρομάχη» και «Τρωάδες» του Ευριπίδη.

 

Η κρίση των όπλων

-------------------------

Γιος του Τελαμώνα και της Περίβοιας, ο Αίαντας είχε φθάσει στην Τροία μαζί με τον αδελφό του, Τεύκρο, επικεφαλής δύναμης μόλις δώδεκα πλοίων από τη Σαλαμίνα. Πελώριος και γενναίος, ήταν ο αμέσως μετά τον Αχιλλέα πιο αντρειωμένος από τους Αχαιούς. Είχε τεράστια δύναμη και μόνο αυτός μπορούσε να σηκώσει την ασπίδα του, έργο του Τυχίου από την Ύλη της Βοιωτίας, που ο Όμηρος την παρομοιάζει με πύργο: Είχε εφτά στρώσεις δέρμα ταύρου κι από πάνω μια όγδοη στρώση χαλκού.

Στην ομώνυμη τραγωδία του Σοφοκλή, ο Αίαντας εμφανίζεται παντρεμένος με την Τέκμησσα, κόρη του πλούσιου Τελεύταντα ή Τεύθραντα από την Φρυγία. Του γέννησε γιο τον Ευρυσάκη, διάδοχος του οποίου ήταν ο Φίλακας, τελευταίος βασιλιάς της Σαλαμίνας της Κύπρου.

Οι αναφορές της Ιλιάδας στον Αίαντα είναι χαρακτηριστικές: Στη ραψωδία Γ (στίχοι 225 κ.ε.) ο Πρίαμος ρωτά την Ελένη «ποιος άραγε είναι εκείνος ο άντρας ο Αχαιός που είναι ωραίος και υψηλόσωμος και υπερέχει από τους Έλληνες και στο κεφάλι και στους πλατιούς ώμους;». Και εκείνη απαντά: «Είναι ο Αίαντας ο πελώριος, το προπύργιο των Αχαιών». Στην Η αναφέρεται ότι «ο Αίαντας όρμησε σαν τον πελώριο Άρη» και «πήδησε προς τα πάνω ο πελώριος Αίαντας, το αμυντήριο των Αχαιών». Στη ραψωδία Λ, παρομοιάζεται με λιοντάρι.

Σε όλες τις μάχες που περιγράφονται στην Ιλιάδα, ο Αίαντας είναι που αναπληρώνει την απουσία του Αχιλλέα και στηρίζει τους Αχαιούς. Δώδεκα Τρώες σκότωσε σε μια μονάχα μάχη, όταν υπερασπιζόταν τα πλοία των Ελλήνων. Μόνο ο Δίας τον ανάγκασε να υποχωρήσει. Κι όταν ο Πάτροκλος έπεσε νεκρός, ο Αίαντας ήταν που έδωσε τη σκληρή μάχη για να σώσει τη σορό του από τα χέρια των Τρώων. Ο ίδιος, με την κάλυψη του Οδυσσέα, γλίτωσε από τα τρωικά χέρια και κουβάλησε το πτώμα του Αχιλλέα στο αχαϊκό στρατόπεδο.

Όταν πια οι νεκρικές τελετές για τον Αχιλλέα και οι επικήδειοι αγώνες τέλειωσαν, η μητέρα του Θέτιδα ζήτησε να δοθούν τα όπλα του στον πιο άξιο από τους Αχαιούς. Οι μόνοι που τόλμησαν να τα διεκδικήσουν ήταν ο Αίαντας και ο Οδυσσέας. Ο Αίαντας πρόβαλε την παλικαριά του και την δύναμή του, καθώς ήταν αναγνωρισμένα ο μετά τον Αχιλλέα πιο αντρειωμένος. Ο Οδυσσέας ισχυρίστηκε ότι δεν ήταν λιγότερο ανδρείος και πως η εξυπνάδα του ήταν ανώτερη από εκείνη του Αίαντα. Οι δυο άνδρες λογοφέρανε και κάποια στιγμή λίγο έλειψε να έρθουν στα χέρια.

Κατά τη Μικρή Ιλιάδα, ο Νέστορας πρότεινε ένα πρωτότυπο τρόπο για να βγει συμπέρασμα: Να μάθουν ποιον από τους δυο θεωρούσαν οι Τρώες πιο άξιο. Η γνώμη των εχθρών θα ήταν και η πιο αντικειμενική. Συμφώνησαν όλοι. Στάλθηκαν κατάσκοποι κάτω από τα τείχη της Τροίας.

Η θεά Αθηνά συμπαθούσε τον Οδυσσέα και τον παράστεκε. Κι αντιπαθούσε τον Αίαντα από τον καιρό ακόμα που κίνησε για την Τροία. Ανάμεσα σε άλλα, ο πατέρας του, Τελαμώνας, τον είχε συμβουλεύσει να φροντίζει να έχει την εύνοια των θεών. Τότε, ο Αίαντας είχε απαντήσει πως με τη βοήθεια των θεών ο καθένας μπορούσε να ανδραγαθήσει. Την δόξα εκείνος μόνος του θα την κατακτούσε. Παρ’ όλα αυτά, επειδή η Αθηνά συμπαθούσε τους Αχαιούς, σε κάποια από τις μάχες προσπάθησε να του δώσει θάρρος. Ο Αίαντας τη συμβούλευσε να ασχοληθεί με τους άλλους καθώς ο ίδιος δεν είχε τέτοια ανάγκη.

Είχε έλθει η ώρα ο Αίαντας να τιμωρηθεί για τη στάση του απέναντι στους θεούς. Η θεά Αθηνά οδήγησε τα βήματα των κατασκόπων σε σημείο που, χωρίς να γίνονται αντιληπτοί, να ακούν τον καβγά που είχαν στήσει πάνω στα τείχη δυο Τρωαδίτισσες γυναίκες. Κι ο καβγάς είχε θέμα τη δράση του Αίαντα και του Οδυσσέα, όταν γλίτωσαν τον νεκρό Αχιλλέα από τα χέρια των Τρώων. Η πρώτη θαύμαζε τη δύναμη του Αίαντα που πήρε στην πλάτη του τον νεκρό και τον οδήγησε στο αχαϊκό στρατόπεδο. Και η άλλη έλεγε πως ο θαυμασμός ανήκε στον Οδυσσέα που έδωσε τη νικηφόρα μάχη με τους Τρώες, για να μπορέσει ο Αίαντας να μεταφέρει τον νεκρό με ασφάλεια. Το κουβάλημα δεν σήμαινε τίποτα. Και μια γυναίκα θα μπορούσε να το κάνει. Ο Οδυσσέας όμως είχε αποδειχτεί ο πιο αντρειωμένος.

Οι κατάσκοποι επέστρεψαν στο στρατόπεδο και ανέφεραν όσα άκουσαν. Τα όπλα του νεκρού Αχιλλέα δόθηκαν στον Οδυσσέα.

 

(τελευταία επεξεργασία, 6 Μαρτίου 2022)