Η 17η Νοεμβρίου στην ιστορία

                                                           17 Νοεμβρίου 1973

                                                         «Εδώ Πολυτεχνείο!»

 

Πενήντα μήνες διορισμένος αντιβασιλιάς (βλ. 13.12.1967) ήταν αρκετός χρόνος για να πιστέψει ο Γεώργιος Ζωιτάκης ότι είχε εξουσία. Άρχισε να εκφράζει άποψη για τα διατάγματα που υπέγραφε. Στις 21 Μαρτίου 1972, ξύπνησε απλός πολίτης. Η λακωνική ανακοίνωση της χούντας των συνταγματαρχών εξηγούσε ότι τον σχόλασαν, διότι «παρημπόδιζε το νομοθετικόν έργον της κυβερνήσεως». Νέος αντιβασιλιάς ανέλαβε ο Γεώργιος Παπαδόπουλος. Ένα χρόνο αργότερα, την 1η Ιουνίου 1973, δημοσιευόταν η συντακτική πράξη της χούντας, με την οποία καταργούσε το πολίτευμα της βασιλευόμενης δημοκρατίας, κήρυσσε έκπτωτο τον Κωνσταντίνο και τους διαδόχους του και εγκαθίδρυε προεδρική κοινοβουλευτική δημοκρατία με προσωρινό πρόεδρο τον ίδιο τον Γεώργιο Παπαδόπουλο. Ένα στημένο δημοψήφισμα, στις 29 Ιουλίου 1973, τα επικύρωσε όλα μαζί: σύνταγμα, πρόεδρο (Γ. Παπαδόπουλος) και αντιπρόεδρο (Οδ. Αγγελής). Ναι: 78,4%. Όχι: 21,6%.

Ξεκίνησε η πορεία προς τη «φιλελευθεροποίηση». Στις 13 Αυγούστου, η ολομέλεια του Αρείου Πάγου επικύρωσε το δημοψήφισμα. Στις 19, σε επίσημη τελετή στη μητρόπολη, ο Γεώργιος Παπαδόπουλος ορκιζόταν πίστη στο σύνταγμα(!), ως εκλεγμένος πρόεδρος της δημοκρατίας. Την 1η Οκτωβρίου ανέθετε στον Σπύρο Μαρκεζίνη την εντολή να σχηματίσει πολιτική κυβέρνηση. Μια βδομάδα αργότερα, στις 8 Οκτωβρίου, η πολιτική κυβέρνηση ορκιζόταν.

Οι φοιτητές ήταν αυτοί που ανέλαβαν να αποκαλύψουν το αληθινό πρόσωπο της δήθεν πολιτικής κυβέρνησης. Mια πρώτη επαναστατική τους απόπειρα, όταν κατέλαβαν το κτίριο της Νομικής στις 23 Φεβρουαρίου 1973, είχε χτυπηθεί από τη χούντα. Όμως, πια, τα πράγματα ήταν διαφορετικά. Οι γενικές τους συνελεύσεις ενέκριναν ψηφίσματα που διατύπωναν σειρά αιτημάτων. Όλα συνοψίζονταν στο τρίπτυχο «Ψωμί – Παιδεία – Ελευθερία». Έκπληκτοι οι Αθηναίοι, στις 14 Νοεμβρίου, έβλεπαν μια φοιτητική διαδήλωση να ξεκινά από το κτίριο της Νομικής σχολής της οδού Σόλωνος, να διασχίζει την χουντοκρατούμενη πόλη και να καταλήγει στο Πολυτεχνείο, στην οδό Πατησίων. Την ημέρα εκείνη, στο Πολυτεχνείο γίνονταν γενικές συνελεύσεις των φοιτητών, σε όλες τις σχολές. Παντού, εκλέγονταν Επιτροπές Αγώνα για τη διεκδίκηση των φοιτητικών αιτημάτων.

Στις 15 Νοεμβρίου, το Πολυτεχνείο ασφυκτιούσε από το πλήθος των φοιτητών, που είχαν μαζευτεί εκεί. Οι εκλεγμένες Επιτροπές Αγώνα προχώρησαν στη δημιουργία μιας, επίσης εκλεγμένης, Συντονιστικής Επιτροπής. Την ίδια μέρα, η Συντονιστική Επιτροπή έπαιρνε την πρώτη της απόφαση: Κατάληψη του Πολυτεχνείου. Ομάδες περιφρούρησης ανέλαβαν την προστασία των χώρων, την απομάκρυνση των υπόπτων και την προμήθεια τροφίμων.

Η χούντα δεν άργησε να συνέλθει από την πρώτη έκπληξη. Φαντάζονταν πως με τις εξορίες στα ξερονήσια, είχαν απαλλαγεί από τους επικίνδυνους για τη δικτατορία. Διαπίστωναν το αντίθετο. Ελεύθεροι σκοπευτές ακροβολίστηκαν στις ταράτσες των γύρω κτιρίων. Άρχισαν να χτυπούν στο ψαχνό. Οι πρώτοι νεκροί και τραυματίες έβαψαν με το αίμα τους τον χώρο. Στήθηκε πρόχειρο νοσοκομείο.

Στις 16, όλοι κυκλοφορούσαν με ραδιοφωνάκια. Ο παράνομος ραδιοφωνικός σταθμός των φοιτητών αντηχούσε: «Εδώ Πολυτεχνείο! Εδώ Πολυτεχνείο! Σας μιλά ο ελεύθερος ραδιοφωνικός σταθμός των αγωνιζομένων φοιτητών, των αγωνιζομένων Ελλήνων!». Κάθε τόσο, ο σταθμός διέκοπτε το πρόγραμμά του και τα αντιχουντικά συνθήματα, ζητώντας βοήθεια σε φάρμακα και γιατρούς. Όμως, ο λαός δεν έμενε αργός. Ομάδες λαού έσπευδαν να ενωθούν με τους φοιτητές. Εργάτες, υπάλληλοι, επιστήμονες. Ακόμη και αγρότες από κοντινές περιοχές. Το κεντρικό σύνθημα «Ψωμί – Παιδεία – Ελευθερία» γέμιζε τους τοίχους αλλά και τις πλευρές των λεωφορείων και τρόλεϊ. Η εξέγερση γενικευόταν, ξεπερνούσε τα φοιτητικά όρια, γινόταν παλλαϊκή.

Μεσάνυχτα 16 προς 17 Νοεμβρίου, βγήκαν τα τανκς. Περικύκλωσαν το Πολυτεχνείο. Οι φοιτητές καλούσαν τους φαντάρους να ενωθούν μαζί τους. Ξημέρωνε 17 Νοεμβρίου 1973, όταν ένα τανκ όρμησε και γκρέμισε την πύλη του Πολυτεχνείου, περνώντας και πάνω από τα σώματα εκείνων που είχαν σκαρφαλώσει σ’ αυτήν. Ακολούθησε μακελειό. Ο στρατιωτικός νόμος επανήλθε. Η χούντα ανακοίνωσε 16 νεκρούς.

Στις 24 Νοεμβρίου, ο υπουργός Δημόσιας Τάξης παραιτήθηκε. Ο νέος που ορκίστηκε, δεν πρόλαβε να αναλάβει. Νύχτα, 24 προς 25 Νοεμβρίου, τα τανκς ξαναβγήκαν. Ήταν το πραξικόπημα του Δημήτριου Ιωαννίδη, του αόρατου δικτάτορα, όπως αποκλήθηκε. Πρωί, 25 Νοεμβρίου, ο Φαίδων Γκιζίκης ορκιζόταν πρόεδρος της δημοκρατίας και όρκιζε την κυβέρνηση του Αδαμάντιου Ανδρουτσόπουλου. Στις 27, δημοσιευόταν το διάταγμα, με το οποίο ο πρόεδρος της δημοκρατίας έπαιρνε και τον βαθμό του στρατηγού. Η χούντα είχε μπροστά της ακόμη οχτώ μήνες, ώσπου να καταρρεύσει.

 

1755: Γεννιέται ο Λουδοβίκος ΙΗ’ της Γαλλίας. Το 1795 αυτοανακηρύχθηκε βασιλιάς, όμως αναγνωρίστηκε μόλις το 1814, όταν ο Ναπολέων νικήθηκε από τους συνασπισμένους αντιπάλους του. Το έσκασε στο εξωτερικό το 1815, όταν επανήλθε ο Ναπολέων, επέστρεψε μετά το Βατερλό και κυβέρνησε τυραννικά ως το θάνατό του το 1824.

 

1796: Πεθαίνει η Αυτοκράτειρα της Ρωσίας, Αικατερίνη Β’ η Μεγάλη. Φιλοδόξησε να κάνει την Ελλάδα υποτελές στη Ρωσία βασίλειο, αναστάτωσε τους Έλληνες με τα ορλοφικά και τους εγκατέλειψε στο τουρκικό μαχαίρι. Είχε γεννηθεί το 1729 κι ανέβηκε στον θρόνο το 1762.

 

1887: Γεννιέται ο στρατάρχης Μοντγκόμερι, Βρετανός υποκόμης που νίκησε τον στρατηγό Ρόμελ στη μάχη του Ελ Αλαμέιν.

 

1968: Ο Αλέκος Παναγούλης καταδικάζεται δις εις θάνατον για την απόπειρα εναντίον του δικτάτορα Παπαδόπουλου. Αρνήθηκε να ζητήσει χάρη αλλά η διεθνής κινητοποίηση τον έσωσε από την εκτέλεση.

 

1969: Ξεκινούν στο Ελσίνκι οι συνομιλίες για τον περιορισμό των στρατηγικών Όπλων (SALT), μεταξύ Σοβιετικής Ένωσης και ΗΠΑ.

 

1974: Πρώτες ελεύθερες εκλογές μετά τη μεταπολίτευση στην Ελλάδα. Η Νέα Δημοκρατία του Κωνσταντίνου Καραμανλή τις κερδίζει με 54,37% και 220 βουλευτές.

 

1991: Μετά από πολιορκία 86 ημερών, το Βούκοβαρ πέφτει στα χέρια του ομοσπονδιακού στρατού των Σέρβων.

 

1995: Ο πρώην πρωθυπουργός της Ιταλίας, Μπετίνο Κράξι, και 74 άλλοι, παίρνουν κλήση να περάσουν από δίκη με την κατηγορία της διαφθοράς.

 

1997: Φανατικοί ισλαμιστές της οργάνωσης «Γκαμά αλ Ισλαμίγια» εξαπολύουν επίθεση εναντίον τουριστών στο Λούξορ της Αιγύπτου. Σκοτώθηκαν 69 τουρίστες (Γάλλοι, Ελβετοί, Γερμανοί, Ιάπωνες και Βρετανοί), τρεις αστυνομικοί και έξι μέλη της οργάνωσης. Στις 18 Απριλίου 1996, η ίδια οργάνωση είχε δολοφονήσει 18 Έλληνες τουρίστες.

 

1998: Κοσμική καταιγίδα μετεωριτών από την «ουρά» του κομήτη Τεμπλ - Τατλ δημιουργεί φαντασμαγορικό φαινόμενο στον ουρανό, ιδιαίτερα έντονο στην Άπω Ανατολή. Το επόμενο ανάλογο αναμένεται το 2031.

 

Η 17η Νοεμβρίου στον πολιτισμό

 

                                                          17 Νοεμβρίου 1869

                                                       Η διώρυγα του Σουέζ

 

Ο αντιβασιλέας της Αιγύπτου (χεβίδης), Ισμαήλ πασάς, ζούσε τον θρίαμβό του στις 17 Νοεμβρίου 1869, ημέρα των επίσημων και μεγαλόπρεπων εγκαινίων της διώρυγας του Σουέζ. Ηγεμόνες κι εκπρόσωποί τους από όλη την Ευρώπη ήρθαν να τον τιμήσουν. Ο χεβίδης είχε πλάι του τον εμπνευστή του οράματος Γάλλο πρόξενο Φερδινάνδο ντε Λεσέψ, τον Έλληνα γενικό πρόξενο και τους ανθρώπους της κυβέρνησής του. Οι ξένοι επίσημοι θαύμαζαν αυτά που έβλεπαν, ενώ κάποιοι από αυτούς έκαναν λογαριασμούς, πόσα θα βγάζει η εταιρεία υπολογίζοντας τα εμπορεύματα, που διακινούνταν με τα πλοία από το κανάλι, προς 13 γαλλικά φράγκα τον τόνο και τους ταξιδιώτες προς 10 το κεφάλι. Προέκυπταν αστρονομικά ποσά. Και οι Άγγλοι ονειρεύονταν ήδη την Αίγυπτο ως κέντρο της αποικιακής τους αυτοκρατορίας με τη διώρυγα να συμπληρώνεται από χερσαίες επικοινωνίες. Ο Ισμαήλ θα τα μάθαινε αργότερα όλα αυτά.

Ο γαλλογερμανικός πόλεμος ξέσπασε, επτά μήνες αργότερα (Ιούλιος του 1870), δίνοντας στους Άγγλους ουρανόπεμπτη ευκαιρία. Ξεκίνησαν άγριο οικονομικό πόλεμο εναντίον του Ισμαήλ πασά και ταυτόχρονα εξαγόραζαν όποια μετοχή της εταιρείας της διώρυγας έβρισκαν μπροστά τους. Το 1871 βρήκε τη Γαλλία ηττημένη και γονατισμένη. Βρήκε και τον Ισμαήλ σε άθλια οικονομικά χάλια. Άντεξε ως τα 1874. Τη χρονιά εκείνη, οι 177.000 μετοχές του πέρασαν σε αγγλικά χέρια. Στα 1875, και ο έλεγχος της διώρυγας είχε περάσει στους Άγγλους. Μια συνθήκη εξασφάλιζε στην Αγγλία το προνόμιο της εκμετάλλευσης της διώρυγας ως το 1968. Στα 1879, ο Ισμαήλ εξαναγκάστηκε να παραιτηθεί και να ζήσει ως ιδιώτης τα υπόλοιπα 16 χρόνια ως τον θάνατό του (1895).

Ο αρχηγός του αιγυπτιακού εθνικού κόμματος, Αραμπή πασάς, ξεσηκώθηκε κατά των Εγγλέζων: Η εξέγερσή του άντεξε δυο χρόνια (1881 - 82). Στο τέλος της, ολόκληρη η Αίγυπτος βρισκόταν κάτω από τον αγγλικό έλεγχο.

Για τις λοιπές μεγάλες ευρωπαϊκές δυνάμεις, το ζήτημα είχε παραγίνει. Μια συνδιάσκεψη οργανώθηκε στην Κωνσταντινούπολη, στα 1882. Με γαλλικές κυρίως πιέσεις, η διώρυγα απέκτησε διεθνή χαρακτήρα. Οι Άγγλοι, όμως, είχαν βάλει πόδι εκεί για τα καλά και δεν έλεγαν να κάνουν πίσω. Οι Γάλλοι επανήλθαν δριμύτεροι. Νέα συνδιάσκεψη οργανώθηκε στην Κωνσταντινούπολη:

Στις 29 Οκτωβρίου 1888, υπογραφόταν η Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης για την Ελεύθερη Ναυσιπλοΐα στη διώρυγα του Σουέζ. Εκτός από τους Αγγλογάλλους, συνυπέγραψαν και οι Ρώσοι, Γερμανοί, Αυστροουγγαρέζοι, Ισπανοί και Ολλανδοί. Η εκμετάλλευση, όμως, παρέμενε στα αγγλικά χέρια. Ως τα 1904, οπότε μια αγγλογαλλική δήλωση τροποποίησε τα πράγματα. Ο οικονομικός έλεγχος της διώρυγας μοιράστηκε δίκαια μεταξύ τους. Ως το 1956.

 

1855: Ο Σκοτσέζος εξερευνητής Ντέιβιντ Λίβιγκστον ανακαλύπτει τους καταρράκτες της Βικτορίας στον ποταμό Ζαμβέζη της Αφρικής.

 

1888: Ο Πιοτρ Ίλιτς Τσαϊκόφσκι διευθύνει στην Πετρούπολη την πρεμιέρα της Πέμπτης Συμφωνίας του.

 

1917: Πεθαίνει ο Γάλλος γλύπτης Αύγουστος Ροντέν, δημιουργός του «Στοχαστή» και του «Φιλιού». Είχε γεννηθεί στις 12 Νοεμβρίου 1840.

 

1925: Γεννιέται ο Αμερικανός ηθοποιός Ροκ Χάντσον. Πέθανε το 1985 από AIDS

Επικοινωνήστε μαζί μας