Η 23η Αυγούστου στην ιστορία

23 Αυγούστου 1975

Τρεις: «Εις θάνατον»

Οι θεσμικές αλλαγές στην Ελλάδα ολοκληρώθηκαν ακριβώς ένα χρόνο μετά την τουρκική εισβολή στην Κύπρο που προκάλεσε την κατάρρευση της χούντας των συνταγματαρχών: Στις 20 Ιουλίου 1975, ορκιζόταν ο πρώτος εκλεγμένος από τη Βουλή, σύμφωνα με τις επιταγές του αναθεωρημένου συντάγματος, πρόεδρος της Δημοκρατίας. Ήταν ο Κωνσταντίνος Τσάτσος.

Έμενε ένα κεφάλαιο ακόμη για να κλείσει η θλιβερή παρένθεση της δικτατορίας: Η νέμεση. Η δίκη των πρωταιτίων του πραξικοπήματος της 21^ης Απριλίου 1967 άρχισε την επομένη της ορκωμοσίας του Κ. Τσάτσου: Στις 21 Ιουλίου 1975, σε ειδικά διαμορφωμένη αίθουσα των φυλακών του Κορυδαλλού. Σιωπηλοί οι άλλοτε πανίσχυροι δικτάτορες άκουγαν τις καταθέσεις των μαρτύρων που ξαναζωντάνευαν τη φρίκη της επτάχρονης χουντικής περιόδου. Ο νόμος της σιωπής ίσχυσε σε όλη τη διάρκεια της δίκης.

Στις 23 Αυγούστου 1975, ο πρόεδρος του δικαστηρίου, εφέτης Γιάννης Ντεγιάννης, ανακοίνωσε την απόφαση: «Γεώργιος Παπαδόπουλος: Εις θάνατον! Νικόλαος Μακαρέζος: Εις θάνατον! Στυλιανός Παττακός: Εις Θάνατον!».

Από ισόβια ως πολύχρονες φυλακίσεις οι λίγοι υπόλοιποι. Οι πολλοί είχαν διαφύγει. Το έγκλημα του επτάχρονου βιασμού της λαϊκής θέλησης είχε κριθεί από το ανώτατο δικαστήριο «στιγμιαίο». Άρχισε και τελείωσε τη νύχτα, 20 προς 21 Απριλίου. Που σήμαινε ότι οι συνειδητοί συνεργάτες της χούντας δεν είχαν διαπράξει αδίκημα. Θα δικάζονταν, αν το πραξικόπημα ως αδίκημα είχε κριθεί «διαρκές».

Νωρίς το απόγευμα της ίδιας μέρας που απαγγέλθηκε η απόφαση του δικαστηρίου, μια σύντομη κυβερνητική ανακοίνωση γνωστοποιούσε ότι η θανατική ποινή των πρωταιτίων μετατράπηκε σε ισόβια δεσμά. Στον σάλο που ακολούθησε, ο πρωθυπουργός Κωνσταντίνος Καραμανλής απάντησε (στις 25 Αυγούστου 1975), με τη φράση: «Όταν λέμε ισόβια, εννοούμε ισόβια». Αυτή η φράση ήταν που ανέστειλε πολλές φορές από τότε την προσπάθεια να δοθεί χάρη στους έγκλειστους του Κορυδαλλού.

Στις 16 Οκτωβρίου 1975, άρχισε η δίκη των υπευθύνων για τη σφαγή του Πολυτεχνείου. Ακολούθησε η δίκη για το πραξικόπημα στην Κύπρο. Σκόρπιες και «κατά περίπτωση» έγιναν οι δίκες των βασανιστών. Όπως τριάντα χρόνια πριν, στη Νυρεμβέργη, άρχισαν με έντονο το ενδιαφέρον της κοινής γνώμης και τελείωσαν μέσα σε ένα πέλαγος αδιαφορίας.

23 Αυγούστου 1926

Ο Βαλεντίνο και η υστερία

Ο Ροντόλφο Πιέτρο Φιλιμπέρτο Ραφαέλο Γκουλιέλμι γεννήθηκε στην ιταλική επαρχία, στις 6 Μαΐου 1895. Μη βρίσκοντας μέλλον στην πατρίδα του, μετανάστευσε στα 18 του στις Ηνωμένες Πολιτείες. Για ένα χρόνο, έκανε τον κηπουρό ή έπλενε πιάτα σε εστιατόρια. Μετά, κάποιος τον πήρε χορευτή στην επιθεώρηση. Στα 1918, στράφηκε στο Χόλιγουντ. Τσίμπησε κάποιους μικρούς ρόλους, κυρίως χάρη στα χαρακτηριστικά του που σκιαγραφούσαν τον «Λατίνο εραστή». Στα 1921, του έδωσαν τον ρόλο του Τζούλιο στην ταινία «Οι τέσσερις ιππότες της Αποκαλύψεως». Ξαφνικά, έγινε ο Ρούντολφ Βαλεντίνο, το αστέρι, ο εραστής. Η παρουσία του προκαλούσε υστερία. Το Χόλιγουντ είχε βρει την κότα που γεννούσε το χρυσό αβγό. Κατάλληλα πλασαρισμένα δημοσιεύματα, κατασκευασμένες συνεντεύξεις και στημένες εμφανίσεις μετέτρεψαν τον πρώην λαντζιέρη σε κινηματογραφικό αστέρι πρώτου μεγέθους. Τα σενάρια ήταν κομμένα και ραμμένα στα μέτρα του: «Ο σεΐχης» (1921), «Αίμα και άμμος» (1922), «Ο αετός» (1925), «Ο γιος του σεΐχη» (1926). Όλες οι ταινίες του ήταν ρομαντικά δράματα. Πέντε χρόνια μετά την πρώτη πρωταγωνιστική του εμφάνιση, δεν υπήρχε γυναίκα που να μη γνωρίζει τον μεγάλο εραστή, Ροδόλφο Βαλεντίνο. Και ξαφνικά, στα 31 του χρόνια, μια κρίση έλκους τον σκότωσε. Ήταν 23 Αυγούστου 1926. Προκλήθηκε παγκόσμια υστερία. Γυναίκες αυτοκτονούσαν, ταραχές ξέσπασαν και μια μυστηριώδης «γυναίκα με τα μαύρα» θεάθηκε στον τάφο του. Τον επόμενο χρόνο, οι μυστηριώδεις «γυναίκες με τα μαύρα» έγιναν περισσότερες. Έπειτα ο διάττων αστήρ, Βαλεντίνο, ξεχάστηκε.