Η 17η Οκτωβρίου στην ιστορία

                                                            17 Οκτωβρίου 732

                                          Οι Άραβες σταματούν στο Πουατιέ

Κυρίαρχοι της Βόρειας Αφρικής, οι Άραβες πέρασαν τα στενά του Γιβραλτάρ, το 711, και πάτησαν πόδι στην Ευρώπη (βλ. 16.7.622). Ήταν ο διοικητής της Βορειοδυτικής Αφρικής, Μουσά Ιμπν Νοσαϊρ, που επέτρεψε σε έναν υποτελή του Βερβερίνο να μπει στην Ισπανία με 7.000 άνδρες. Ο Βερβερίνος πέρασε τις Ηράκλειες στήλες, όπως ονομάζονταν ως τότε, και τις έδωσε το όνομά του: Ντζέμπελ αλ Ταρίκ Γιβραλτάρ. Και Γιβραλτάρ λέμε, από τότε, τα στενά.

Ο Ταρίκ λεηλάτησε την Ισπανία και σκόρπισε τον στρατό του βασιλιά των εκεί Βησιγότθων Ροδέριχου. Ο Μουσά, με άλλους 10.000 άνδρες, ακολούθησε τον Ταρίκ και κυρίευσε την Ισπανία, εκτός από μερικές περιοχές στα βορειοδυτικά της, μέσα σε δυο χρόνια. Έπειτα, πέρασε τα Πυρηναία κι άρχισε να κυριεύει τις πόλεις των Φράγκων, τη μια μετά την άλλη. Ως τα 725, οι Άραβες είχαν πάρει και την Τουλούζη, ενώ, το 732, κυνήγησαν τον Φράγκο δούκα της Ακουιτανίας ως το Μπορντό. Ο ηγεμόνας των Φράγκων, Κάρολος Μαρτέλλος (689 - 741), έσπευσε να τον βοηθήσει, ενώ οι Άραβες πολιορκούσαν την Τουρ.

Οι Φράγκοι του Καρόλου Μαρτέλλου συναντήθηκαν με τους Άραβες του κυβερνήτη της Ισπανίας, Αβδελραχμάν, στις 17 Οκτωβρίου 732, στο Πουατιέ. Στη μάχη που ακολούθησε, οι Άραβες νικήθηκαν κι ο Αβδελραχμάν σκοτώθηκε. Ήταν η πρώτη και η καθοριστική ήττα των Αράβων στην Ευρώπη. Ως το 738, οι Φράγκοι είχαν απαλλαγεί από τους Άραβες που περιορίστηκαν στην Ισπανία. Όταν ο Κάρολος Μαρτέλλος πέθανε, οι Φράγκοι εξουσίαζαν ολόκληρη τη Γαλατία και αρκετά μέρη ανατολικά της σημερινής Γαλλίας. Ο γιος του Μαρτέλλου, Πεπίνος ο Βραχύς (715 - 768), που τον διαδέχτηκε, αναγνωρίστηκε βασιλιάς των Φράγκων. Κι ο εγγονός του (γιος του Πεπίνου), Κάρολος Α’ ο Μέγας ή Καρλομάγνος, ανακηρύχτηκε αυτοκράτορας της Δύσης.

                                                        17 Οκτωβρίου 1920

                                                    Ο «κόκκινος» Τζον Ριντ

Γεννημένος στις 22 Οκτωβρίου 1887, ο Τζον Ριντ ανήκε σε οικογένεια πλούσιων αστών του Πόρτλαντ, στο Όρεγκον των ΗΠΑ. Στα 1906/7 ήταν φοιτητής στο Χάρβαρντ κι αρχηγός σοσιαλιστικής ομάδας που ο ίδιος δημιούργησε. Στα 1910, ήταν ήδη γνωστός δημοσιογράφος και συγγραφέας.

Στο γειτονικό Μεξικό, στις 27 Νοεμβρίου του 1911, ο Εμιλιάνο Ζαπάτα δημοσίευσε την προκήρυξη για την αγροτική μεταρρύθμιση και ύψωσε τη σημαία της επανάστασης με σύνθημα «Γη και Ελευθερία». Ο Ριντ βρέθηκε στη φωτιά της επανάστασης, Γκρίγκο Χουανίτο για τους επαναστάτες, και με καυτές ανταποκρίσεις αποκάλυπτε τις ραδιουργίες του αμερικανικού κεφαλαίου, ώσπου, στις 3 Ιουλίου του 1914, ο ξεσηκωμός πνίγηκε στο αίμα. Το βιβλίο του Ριντ «Επαναστατημένο Μεξικό» έκανε πάταγο. Το ίδιο και τα άρθρα του για την απεργία των υφαντουργών του Πέτερσον της Νέας Υερσέης στα 1913 και των ανθρακωρύχων της Στάνταρτ Όιλ στο Κολοράντο, τον Απρίλιο του 1914, όταν μόνος αυτός κατάγγειλε τις μεθόδους του Ροκφέλερ. Τον είπαν «Κόκκινο Τζον Ριντ».

Στην Ευρώπη, ο Α’ Παγκόσμιος πόλεμος ξέσπασε αιματηρός. Από τον Αύγουστο, ο Τζον Ριντ βρισκόταν στα πεδία των μαχών, πολεμικός ανταποκριτής με το κύριο βάρος των άρθρων του να εστιάζεται στην αγριότητα και τον πόνο που ο πόλεμος προξενούσε. Ήταν παρών στην πολυαίμακτη μάχη του Μάρνη και κινδύνευσε κι ο ίδιος. Βρέθηκε στη Γερμανία, στην Αυστρία, στην Τουρκία και την Ιταλία κι από εκεί, πίσω στην Αμερική, όπου ξεκίνησε να δίνει σειρά ολόκληρη διαλέξεων καυτηριάζοντας τόσο την Αντάντ όσο και τις κεντρικές αυτοκρατορίες και τονίζοντας ότι ο πόλεμος δεν είχε κανένα νόημα, εκτός από τον θάνατο, τις καταστροφές και τη δυστυχία που προξενούσε.

Στα 1915, βρέθηκε στη Ρωσία κι έστελνε από εκεί ανταποκρίσεις για τον υποκινούμενο από τις μυστικές υπηρεσίες του τσάρου αντισημιτισμό. Τον συνέλαβαν. Ξεσηκώθηκαν οι αμερικανικές εφημερίδες και σχεδόν εξανάγκασαν την κυβέρνηση των ΗΠΑ να προχωρήσει σε διαβήματα που οδήγησαν στην απελευθέρωσή του και την απέλαση. Γύρισε στην Αμερική. Για ένα χρόνο, δούλεψε συγγραφέας, ομιλητής σε οργανωμένες διαλέξεις και συνεργάτης του επαναστατικού περιοδικού «The Masses» (Οι Μάζες). Με την είσοδο των Ηνωμένων Πολιτειών στον πόλεμο, το 1917, ξεκίνησε σφοδρή αντιμιλιταριστική αρθρογραφία αλλά τα γεγονότα στη Ρωσία έτρεχαν. Έσπευσε στην Αγία Πετρούπολη, ενώ στην Αμερική ο εισαγγελέας ασκούσε δίωξη εναντίον του για τα άρθρα που είχε γράψει.

Ολόκληρη η ζωή του τις καυτές μέρες του φθινοπώρου του 1917 αναδύεται μέσα από τις σελίδες του βιβλίου του «Δέκα ημέρες που συγκλόνισαν τον κόσμο» καθώς σ’ αυτό καταγράφονται λεπτό προς λεπτό τα γεγονότα της μεγάλης ρωσικής επανάστασης, όπως και ο ίδιος τα έζησε. Κι όταν τα πράγματα κάπως παγιώθηκαν, εκεί γύρω στα τέλη του 1917 με αρχές του 1918, κάποιοι τον πληροφόρησαν για την εναντίον του δίωξη που εκκρεμούσε στην πατρίδα του. Ξεκίνησε να γυρίσει πίσω για να υπερασπιστεί τον εαυτό του. Στη Φιλανδία, τον συνέλαβαν αντεπαναστάτες. Κατάφερε να απελευθερωθεί, να περάσει στη Νορβηγία κι από εκεί, να επιστρέψει στις ΗΠΑ. Η δίκη είχε ήδη γίνει αλλ’ απόφαση δεν είχε εκδοθεί. Τον συνέλαβαν. Βγήκε με εγγύηση κι άρχισε να γράφει το πολύκροτο βιβλίο του. Ο εκδότης τύπωνε τα χειρόγραφα, κάθε τυπογραφικό και σε διαφορετικό τυπογραφείο, καθώς οι επιθέσεις αντιδραστικών στόχο είχαν να μην μπορέσει ποτέ το έργο του να εκδοθεί. Βγήκε όμως, με πρόλογο του Λένιν που ξεκάθαρα έλεγε: «Το συνιστώ ανεπιφύλαχτα στους εργάτες όλου του κόσμου».

Στο μεταξύ, η δίκη του επαναπροσδιορίστηκε. Τον κατηγορούσαν για προδοσία. Η συγκλονιστική απολογία του ήταν μνημείο αντιμιλιταρισμού, κόλαφος κατά του πολέμου. Περιέγραψε με ζωντανά χρώματα τις προσωπικές του εμπειρίες από τα πεδία των μαχών, τους θανάτους, τους ακρωτηριασμούς, την κόλαση της φωτιάς. Αθωώθηκε πανηγυρικά κι ομόφωνα.

Τον Σεπτέμβριο του 1919, οι Αμερικανοί αριστεροί διασπάστηκαν σε Σοσιαλιστικό και σε Εργατικό Κομμουνιστικό κόμμα. Ο Ριντ βρέθηκε επικεφαλής του δεύτερου, ανέλαβε διευθυντής του επίσημου κομματικού οργάνου «Φωνή της Εργατιάς» κι εργάστηκε για την επανένωση των τάσεων. Την πέτυχε ως το τέλος του χρόνου, οπότε έφυγε στη Ρωσία για να εκλεγεί μέλος της Εκτελεστικής Επιτροπής της Γ’ Διεθνούς. Συμμετείχε στο δεύτερο συνέδριο της Διεθνούς ως εκπρόσωπος των Αμερικανών κι έπειτα πήγε στο Μπακού, στο συνέδριο των ανατολικών λαών. Ο τύφος τον έριξε στο κρεβάτι. Πέθανε, στις 17 Οκτωβρίου 1920, στα 33 του χρόνια. Τον έθαψαν στην Κόκκινη Πλατεία της Μόσχας.