Η 13η Ιουνίου στην ιστορία
13 Ιουνίου 323 π.Χ.
Ο θάνατος του Μεγαλέξανδρου
Ήταν 33 χρόνων ο Μέγας Αλέξανδρος όταν έσβησε μέσα στον πυρετό του, στις 13 Ιουνίου 323 π.Χ. Το απέραντο κράτος που ίδρυσε (βλ.1.10.331 π.Χ.), έδωσε την ευκαιρία στους διαδόχους του να μεταφέρουν τον Ελληνισμό στα πέρατα του κόσμου. Ο ίδιος, όμως, πέρασε στους χώρους του θρύλου. Γράφει ο Παναγιώτης Κανελλόπουλος:
«Κανένας άλλος δεν γονιμοποίησε, όπως ο Αλέξανδρος, τη φαντασία τόσο πολλών λαών και φυλών καθώς και τόσο πολλών αιώνων. Ο θρύλος έκαμε τον Αλέξανδρο να μπει, με τις πιο παράδοξες μεταμορφώσεις, στην παράδοση όχι μόνο των Ευρωπαίων που τον μεταμόρφωσαν σε ιππότη του Μεσαίωνα αλλά και των Περσών, των Αιγυπτίων, των Ινδών, των Ιουδαίων και των Μωαμεθανών. Ξένα έθνη, μεγάλες φυλές με βαθιά σοφία και παράδοση, οικειοποιήθηκαν τον Αλέξανδρο ως μυθικό ήρωα, ως θεό ή πρόδρομο του Μεσσία, ακόμη και ως άγιο του Χριστιανισμού».
Κι έτσι είναι.
Η ορμητική του εκστρατεία, οι ασύλληπτες σε έκταση κατακτήσεις του και το νεανικό του παράστημα, έγιναν θρύλος απ’ όταν ζούσε ακόμα. Ο απόηχος των εκπληκτικών του κατορθωμάτων, του προσέδινε υπερφυσικές ιδιότητες. Τον θεοποιούσαν. Ο ξαφνικός του θάνατος έπεισε τους λαούς σε Ανατολή και Δύση πως είχαν να κάνουν με κάτι θεϊκό κι απόκοσμο. Πρώτος ο Πλούταρχος, τον Α’ αι. μ.Χ., του πρόσθεσε το επίθετο Μέγας. Καθώς κυλούσαν οι αιώνες, ιστορικά γεγονότα και φανταστικά μπλέκονταν σε ένα συναρπαστικό παραμύθι.
Είχε προηγηθεί η λατρεία του στην Αίγυπτο ως γιος του Άμμωνα κι άλλοτε ως προσωποποίηση του θεού Άμμωνα επί γης. Στα χρόνια του μεσαίωνα, ο Αλέξανδρος πιστευόταν ότι είναι ανίκητος ιππότης, φεουδάρχης ξακουστός, όμοιος με τον Καρλομάγνο. Στην ιστορία των Μακκαβαίων, είναι ο ελευθερωτής της Βαβυλώνας και πρόδρομος του Μεσσία. Στα χρόνια των απογόνων του Σεπτίμιου Σεβήρου, λατρεύεται στη Ρώμη ως θεός.
Στην Ανατολή, ο Μωάμεθ τον θεωρούσε προϊσλαμικό προφήτη κι οι νεότεροι μωαμεθανοί τον ονόμαζαν Σικάνταρ και τον θεωρούσαν αντρειωμένο ήρωα και φανατικό μουσουλμάνο. Ήταν Δουλκαρνέιν: δικέρατος, δηλαδή. Μηλόκερω τον έλεγε ο Ψευτοκαλλισθένης. Στη Σουμάτρα της Ινδονησίας λατρευόταν ως θεός, ενώ για τους Μογγόλους είναι Ισκάνταρ Μπέη, ο εθνικός τους ήρωας...
Για τους Τούρκους, ο Μεγαλέξανδρος είναι ο γενναίος Ισκενδέρ. Για τους Αφγανούς και Πέρσες, το ατρόμητο βασιλόπουλο Σικανδέρ. Τα κατορθώματά του περιγράφει το περσικό έπος Σαχναμέ που σημαίνει «Βιβλίο των βασιλέων»:
Ο Αλέξανδρος είναι ο Σικανδέρ Ρουμί, θετός γιος του Φιλίππου, χριστιανός καίσαρας ρωμαϊκού κράτους της Μ. Ασίας με πρωτεύουσα το Αμόριο. Τη μια έχει πρωθυπουργό τον Βίδεκουν, πρόσωπο υπαρκτό που όμως ήταν Ούννος, σύμβουλος του Αττίλα, την άλλη έχει πρωθυπουργό τον χριστιανό φιλόσοφο Αριστοτέλη. Με οδηγό τη σημαία του σταυρού, ο Σικανδέρ κατακτά τον κόσμο όλο, γίνεται Τζιχάν Γκιρ: τέλειος κοσμοκράτορας. Περνά την Ινδία, φτάνει στη γη του σύννεφου, μπαίνει μόνος μέσα και περνά στη φωτεινή νεφέλη για να ακούσει το «λα-ιλα ιλ-αλλάχ, Μουχάμετουν ρεσούλ ουλλάχ»: «Ένας ο θεός και προφήτης του ο Μωάμεθ». Ο Σικανδέρ καταλαβαίνει πως διαβήκε πια τα πέρατα του κόσμου και γυρνά πίσω...
Πρόσφατα, τον Μεγαλέξανδρο προσπαθούν να οικειοποιηθούν και οι ιστορικοί της δημοκρατίας των Σκοπίων.
1825: Ο Ιωάννης Μακρυγιάννης σταματά τον Ιμπραήμ στους Μύλους, στο δρόμο από την Τρίπολη προς το Ναύπλιο. Είναι η πρώτη και αποφασιστική νίκη κατά των Αιγυπτίων.
1900: Αρχίζει στην Κίνα η Επανάσταση των Μποξέρ. Η μυστική οργάνωση είχε στόχο να τερματίσει την εκμετάλλευση της χώρας από τους ξένους. Σκοτώθηκαν ένας πρεσβευτής, 135 ιεραπόστολοι και 16.000 Κινέζοι χριστιανοί. Η εξέγερση πνίγηκε στο αίμα από πολυεθνική δύναμη 20.000 ανδρών.
1917: Γερμανικά πηδαλιουχούμενα ζέπελιν εμφανίζονται στον ουρανό του Λονδίνου και βομβαρδίζουν την πόλη. Σκοτώθηκαν 162 άτομα.
1944: Στις 3.30 το πρωί πυροδοτούνται πεντακόσιες γερμανικές ιπτάμενες βόμβες V-1, στραμμένες προς το Λονδίνο. Μόλις δέκα μπόρεσαν να απογειωθούν. Οι πέντε έσκασαν στον αέρα. Μία έπεσε στη θάλασσα, τρεις σε χωράφια. Η δέκατη έπεσε στην ανυποψίαστη αγγλική πρωτεύουσα και σκότωσε έξι ανθρώπους. Ούτε οι επόμενες ούτε οι βελτιωμένες V-2 μπόρεσαν να αναστρέψουν την κατάσταση για τον Χίτλερ. Απλά, ο κατασκευαστής τους Βέρνερ φον Μπράουν έστρωνε το αμερικανικό μέλλον του με στόχο την κατάκτηση του διαστήματος.
1956: Τα τελευταία βρετανικά στρατεύματα εγκαταλείπουν τη διώρυγα του Σουέζ.
1982: Πεθαίνει ο Βασιλιάς Κάλιντ ιμπν Αμπούλ Ασίζ της Σουδικής Αραβίας. Τον διαδέχτηκε ο αδελφός του, Πρίγκηπας Φαντ.
1990: Η Ανατολική Γερμανία αρχίζει την κατεδάφιση του Τείχους του Βερολίνου, ανακατασκευάζοντας με πλάκες, κατά μήκος όλης της πόλης, τους δρόμους που είχαν κλειστεί από το 1961.
Η 13η Ιουνίου στον πολιτισμό
13 Ιουνίου 323 π.Χ.
Η Φυλλάδα του Μεγαλέξανδρου
Ο ιστορικός Καλλισθένης από την Όλυνθο της Χαλκιδικής ακολούθησε τον Αλέξανδρο στην εκστρατεία του στην Ασία κι έγραψε τα «Ελληνικά», από τα οποία μόνο μερικά αποσπάσματα σώθηκαν, και τις «Αλεξάνδρου πράξεις». Πέθανε πέντε χρόνια πριν από τον στρατηλάτη, αφού πρώτα φυλακίστηκε με την κατηγορία της συνωμοσίας. Πάνω από πεντακόσια χρόνια αργότερα, στα μέσα του Γ’ μ.Χ. αιώνα, το όνομα του Καλλισθένη χρησιμοποίησε ο άγνωστος συγγραφέας που εμείς ονομάσαμε Ψευτοκαλλισθένη για να υπογράψει τον «Βίο του Αλεξάνδρου». Ένα ασύλληπτο παραμύθι με φανταστικές εκστρατείες και απίθανα κατορθώματα σε ανύπαρκτες χώρες, ανακατεμένο με πραγματικά περιστατικά. Μέσα στα άλλα, ο Αλέξανδρος παρουσιάζεται ως νόθος γιος της Ολυμπιάδας και του Αιγύπτιου μάγου και τελευταίου βασιλιά Νεκνεναβώ.
Το μυθιστόρημα γνώρισε τεράστια επιτυχία. Στα βυζαντινά χρόνια, μεταφράστηκε πολλές φορές στα απλά ελληνικά, είτε πεζό είτε ως ποίημα. Και κάθε φορά με νέες προσθήκες. Ο «Βίος του Αλεξάνδρου» έμεινε στην ιστορία με την ονομασία «Η φυλλάδα του Μεγαλέξαντρου» κι έτσι τυπώθηκε τρεις φορές τον ΙΖ’ και τουλάχιστον έξι τον ΙΗ’ αιώνα. Στη νεοελληνική παράδοση, νέα πρόσωπα μπαίνουν στη σκηνή κι ανάμεσά τους η Γοργόνα, η αδερφή του κοσμοκράτορα που ήπιε το αθάνατο νερό και βρέθηκε στις θάλασσες, από τη μέση και κάτω ψάρι κι από τη μέση και πάνω πανέμορφη γυμνόστηθη γυναίκα. Αρπάζει τα πλοία από την πλώρη και ρωτά τους καπετάνιους, ακόμα και σήμερα: «Ζει ο βασιλιάς Αλέξανδρος;». Κι αν τύχει να μην ξέρει ο καπετάνιος και της πει πως πέθανε από τα χρόνια τα παλιά, η Γοργόνα βυθίζει το καράβι και κλαίει και χτυπιέται και σηκώνει τα κύματα βουνά. Μα, αν τύχει να ξέρει τη σωστή απάντηση και της πει «ζει και βασιλεύει και τον κόσμο κυριεύει», την κάνει ευτυχισμένη. Η Γοργόνα απομακρύνεται τραγουδώντας...
Από τον Γ’ ή τον Δ’ αιώνα, ο Ιούλιος Βαλέριος μετέφρασε στα λατινικά το μυθιστόρημα «Βίος του Αλεξάνδρου». Η μετάφραση γνώρισε τεράστια επιτυχία. Ως το μεσαίωνα, με προσθαφαιρέσεις και παραλλαγές, η φήμη του έφτασε από τη Βουλγαρία ως την Ισλανδία και από την Ισπανία ως τη Ρωσία.
1956: Στον πρώτο τελικό του Κυπέλλου Πρωταθλητριών Ευρώπης στο ποδόσφαιρο, η Ρεάλ Μαδρίτης νικά στο Παρίσι τη γαλλική Ρεν 4 – 3 και κατακτά το τρόπαιο.
1967: Ο Γενικός Εισαγγελέας Θόρνγουντ Μάρσαλ γίνεται ο πρώτος μαύρος δικαστής στο Ανώτατο Δικαστήριο των ΗΠΑ.
1974: Πρεμιέρα (στην Αθήνα) του ορατόριου του Γιάννη Χρήστου, «Μυστήριον».
1983: Το αμερικανικό διαστημόπλοιο Πιονίρ 10 μπαίνει στην τροχιά του Ποσειδώνα και γίνεται το πρώτο φτιαγμένο από ανθρώπινο χέρι αντικείμενο που φεύγει από το ηλιακό μας σύστημα.
1986: Πεθαίνει ο Μπένι Γκούντμαν, Αμερικανός καλλιτέχνης του κλαρίνου. Ήταν από τους πρώτους διευθυντές ορχήστρας που δέχτηκαν να προσλάβουν μαύρους μουσικούς.